Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1910, Blaðsíða 17

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1910, Blaðsíða 17
17 eða þumlungur1) -+- alin (öln), þ. e. a. s. hin forna lögalin (=49,143 sentímtr. = 18,79 danskir þuml.), aukin einum fornum þumlungi, þannig að þumalfingur er lagður firir hverja alin, þegar mælt er, eins og siður var til (sbr. áður). Þar sem nú 24 þumlungar fornir gera 49,5588 sentímtr. = 19 þuml. danska, þá verður einn forn þumlungur = 2,0649 sentímtr. = 0,789 d. þuml., og verður þá ein þumálalin, ef þessari skíringu er filgt, = 51.208 sentímtr. = 19,58 d. þumlungar.2) Jeg læt first um sinn ósagt, hvor skíringin er rjettari, enn hvorri þeirra, sem vjer filgjum,verður þumalálin sama sem gild eða ríflega mæld alin, svo að það kemur nokkuð í sama stað niður. Með síðari skíringunni mælir staður einn í Grág.,sem um leið, ef jeg skil hann rjett, er sterk sönnun firir því, að 24 þuml. hafi verið í alin. I grein einni »frá silfrgang« um árið 1000 segir Kb. 1192. bls. á þessa leið: Þat var jafnmikit fé kállat hundrað silfrs sem fjögur hunáruð ók tuttugu alna vaðmála, ók verdr þá at hálfri mörk vaðmála eyrir. Hjer segir, að hálf mörk, þ. e. 4 aurar, vaðmála geri eyri, eða með öðrum orðum, að dírleikshlutfall silfurs og vaðmála sje 1:4, þ. e. að 4 aurar (= 24 álnir) vaðmála jafngildi 1 eiri (nokkuð minna en 2 lóðum) silfurs. Sama hugsun hlítur að vera í firri hluta máls- greinarinnar. Dr. Valtýr Gruðmundsson heldur, að »hundrað silfrs« sje = hundrað (120) aurar silfurs, og að »fjögur hundruð ok tuttugu alna« standi firir tuttugu olc fjögur hundruð (=24X120) alna, enn 24 hundruð álna vaðmála er sama sem 4 hundruð aura vaðmála, Kemur með þessari skíringu út sama dírleíkshlutfallið, 1:4, milli silf- urs og vaðmála8). Enn þessi skíring er bæði mjög óeðileg í sjálfu sjer, ekki af því að fjögur hundruð ok tuttugu geti ekki verið sama sem 24 hundruð, því að slík orðaröð kemur stundum firir, heldur af því að greinin, þannig skilin, breiðir ifir hið einfalda dírleikshlut- fall með þvi að telja silfrið í aurum, en vaðmálið í álnum. Ef hundrað silfrs táknar hundrað (120) aura, hversvegna er þá ekki sagt blátt áfram: Þat var jafnmikið fé kallat hundrað aura silfrs ok ') Eins og þumlungr þíðir i fornu máli bæði „þumall" (í hanska þumlungi Lokas. 60*, sbr. SnE. I 146. bls.) og „þumlungur" í vanalegri merkingu, þannig hefur orðið þumall eflaust haft báðar þessar þiðingar (sbr miðháþíska orðið dúmelle). s) Jón Sigurðsson segir i ísl. Fornbrs. I 307.—308. bls., að Hamborgaralin hafi af sumtim verið kölluð hnefaalin, af því að það stendar hjer um bil heima, að menn fá út Hamborgaralin, ef menn mæla með framhandlegg sínum frá olboga fram á langa- fingurs góm og leggja hnefa sinn firir framan. Orðið hnefaalin er alveg eins samsett og þumalalin, og þar sem hnefaalin er = hnefi + alin (öln), liggur nærri að álikta, að þumalalin sje = þumall + alin. s) Festskrift til L. F. A. Wimmer 56.-63. bls. _
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.