Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.05.1982, Blaðsíða 43

Tímarit Máls og menningar - 01.05.1982, Blaðsíða 43
I túninu heima var sálarlaus“ (T 174); „settist hjá matseljunni Maríu Kokkilsdóttur, og var gull að manni og á mínu bandi“ (S 15); „Hálfir skósólar og Spaks manns spjarir, og ég keypti á götunni þegar ég var á stuttbux- um“ (U 78); „Afturámóti hef ég samið Barn náttúrunnar og sumir telja besta bók hér á landi“ (G 52). Ef maður talar hér um tilraun til að setja liðugan og munnlegan blæ á stílinn, þá verður um leið að slá varnagla við. Eg get ekki fullyrt neitt um það, hve algengt til dæmis ofangreint og hefur verið í íslenskunni fyrr og síðar, eða hvernig það orkar á máltilfinningu nútíma íslenskra lesenda. En eitt er víst. Ef það á að skoða sem dæmi um talað mál hjá höfundinum, þá er hér um stílfxrt talað mál að ræða, mál sérstaklega skapað til þess að hæfa „þessum smábókum fjórum“. íslensk menning: „blær af heimi sem einusinni var“ Á einum stað er berum orðum tekið fram að það sé ekki ætlun höfundarins „að skrifa saman menníngarsögu tímabilsins, því síður almenna bókmentasögu” (T 178). Þó er enginn efi á því að þessi æskusaga hans sjálfs gefur um leið einkar fróðlega mynd af íslenskri menningu í upphafi aldar okkar — mynd sem auðvitað er lituð af einstaklingseðli hans og reynslu gegnum árin. Einsog eðlilegt er verða Mosfellssveitin og heimilið í Laxnesi nokkurskonar miðdepill í lýsingu hans á þessum tíma. Hér hefur hann kynnst fyrirkomulaginu „stórheimili", sem hann nefnir svo, og „sem ég var svo heppinn að ná í skottið á í mínu lífi“. Það á sér djúpar rætur: Stórheimila-fyrirkomulagið var eldra en iðnbyltíngin í Evrópu; það er sama fyrirkomulag og var á Bergþórshvoli hjá Njáli; svo fornt að ekki er einusinni hægt að ræða um það með orðalagi né hugsunarhætti sem nú tíðkast, ellegar út frá því ástandi sem við skiljum. Stórheimili þýddi ekki að heimilin væru stór, heldur bjuggu þar saman þrjár kynslóðir venslafólks ásamt því óvensluðu fólki sem af einhverjum ástæðum gerðist fjölskyldunni áhent, allir sem einn maður, sumir um stundarsakir, aðrir ævilángt. (T 102) Einsog oft annars bætir höfundurinn í þessu sambandi við athuga- semd um ástandið fyrr og nú þegar hann lítur um öxl. Það verður til 161
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.