Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1982, Síða 97

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1982, Síða 97
Eins og á vígvelli skemmtibókmenntir: að semja úr efniviði veruleika einskonar andheim handa okkur að gleyma okkur við hann. I vísri vitund þess að heimur sögunnar sé ekki okkar heimur eins og hann er. Skemmtibókmenntir eru eftir eðli sínu andraunsæjar bókmenntir. I Sögu um glæp kann það að vera eftirtektarverðast hversu náin líking verður, þar sem best lætur, með heimi sögunnar og raunheimi lesandans, hvernig margvíslegt hugmyndaefni og hugmyndatíska beint úr samtíð sagnanna er þar tekið til þessara nota og heimfært frásagnarheimi, frásagnarformi sakamálasögu með sama skáldlega vandlæti og til er ætlast af hinum virtu og viðteknu skáldbókmenntum. Það er einatt mjótt á mununum með skáld- og skemmtibókmenntunum. Og list sagnanna verður vitanlega ekki greind nema gerð sé grein fyrir málfari, málsköpun þeirra; þar er upphaf og endir þeirrar hversdagsljósu veruleika- líkingar sem ber uppi allar bestu sögurnar. Vera má að með Sögu um glæp hafi Sjöwall og Wahlöö samið nýja formúlu fyrir slíkri sögu: hinni samfélagslegu sakamálasögu þar sem allt böl verður rakið til félagslegra og pólitískra róta. Areiðanlega hefur líka slík heimsýn í sögu komið og kemur mætavel heim við algengan skoðunarhátt á meðal lesenda á tíma sögunnar. Og skemmtibókmenntir verða aldrei mark- verðar fyrir neitt það sem þær hafa sjálfar fram að færa, frá eigin brjósti — heldur hitt sem lesendur finna í þeim, og vinsældir og útbreiðsla þeirra votta að fundist hefur. Þá koma aðrir á eftir og slíta út úr hverri nýrri formúlu. Hvað um það: þær sögur sem best takast sem skemmtisögur verða jafnharðan bestu skáldsögurnar í flokknum. Þetta held ég að séu nokkrar sögurnar um hann miðjan þar sem hin nýja formúla er að verða til, enn ekki orðin að föstu frásagnarmóti, klisju. Asamt með spennu sjálfra atburðanna, öllu sínu raunsæi í umhverfislýsingu og persónugerð, mynda þær og miðla lesanda með sér einhverskonar spennu eða streitu milli formgerðar og frásagnarefnis, þess sem þær vildu sagt hafa og í raun er unnt að segja í sögunum. Nokkrar þessar sögur eru einhverjar allra bestu sakamálasögur á seinni árum. Því er líka sá frami sem Saga um glæp hefur fengið á alþjóðlegum markaði skemmtibókmennta, meðal vandlátra lesenda saka- málasagna, allur vel fenginn og verðskuldaður. Grein þessi er að stofni til erindi, flutt á bókmenntakynningu Máls og menningar í október 1981, þar sem Maj Sjöwall var gestur félagsins; það er hér verulega aukið frá því sem þar var flutt. Roman om ett brott, Saga um glæp kom út sem hér segir á sænsku og í íslenskri þýðingu. Þráinn Bertelsson þýddi þrjár fyrstu sögurnar; Ólafur Jónsson fimm þær næstu; tvær eru enn óþýddar: Roseanna, 1965: Mordið á ferjunni, 1977. 591 L
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.