Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2016, Síða 207

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2016, Síða 207
206 Nietzsches og loks til postula kenningarinnar um afstöðu afstöðunnar vegna, er sprottin af aukinni sjálfsvitund menningarinnar en um leið af kröftugri og rökréttri mótstöðu hennar við þá vaxandi villimennsku sem fylgir drottnunarvaldi hagkerfisins. Það sem virðist vera hnignun menn- ingarinnar er í raun leið hennar að hreinni sjálfsvitund. Menningin verður aðeins tilbeðin þegar hún er hlutlaus og hlutgerð. Blætisdýrkunin dregst að ríki goðsagnarinnar. Allt frá fornöld til vafasamrar og nú uppgufaðrar hlýju hinnar frjálslyndu aldar hafa menningargagnrýnendur jafnan komist í vímu frammi fyrir skurðgoðum sem mitt í ferli hnignunarinnar minntu á upprunann. Menningargagnrýnin rís upp gegn æ eindregnari innlimun allrar vitundar í hið efnislega framleiðslukerfi án þess að sjá í gegnum það og þess vegna horfir hún um öxl, heilluð af fyrirheitinu um milliliðalaust líf. Það er hennar eigið þyngdarafl sem knýr hana til þess, ekki aðeins skip- an sem stendur í vegi hennar og reynir með yfirlýsingum um afmennskun og framfarir að breiða yfir alla þá afmennskun sem menningargagnrýnin getur af sér. Aðgreining andans frá efnislegri framleiðslu hefur hann vissu- lega á stall en hún gerir hann um leið, í vitund almennings, að blóraböggli fyrir ódæðin sem hrint er í framkvæmd. Upplýsingin sem slík, ekki sem verkfæri raunverulegs drottnunarvalds, er dregin til ábyrgðar: af þessu sprettur rökleysi menningargagnrýninnar. Um leið og hún hefur losað andann úr díalektísku sambandi hans við efnisleg skilyrði, lítur hún ein- hlítt og fortakslaust á hann sem örlagadóm og grefur undan getu hans til andmæla. Menningargagnrýnandanum er meinað að skilja að hlutgerv- ing lífsins sjálfs sé afleiðing of lítillar fremur en of mikillar upplýsingar og að limlesting mannkynsins í krafti sérhagsmunarökvísi samtímans sé smánarblettur algjörrar órökvísi. Í augum hinnar blinduðu menningar- gagnrýni væri uppræting hennar ávísun á ringulreið og myndi fela í sér afnám aðgreiningarinnar í líkamlega og andlega vinnu. Frá sjónarhóli þess sem upphefur reglu og formfestu, af hvaða tagi sem er, verður steingerð aðgreiningin að frum-mynd [Urbild] hins eilífa. Menn sjá dauðadóm í möguleikanum á að banvæn sundurliðun samfélagsins gæti liðið undir lok: fremur kjósa þeir allsherjar tortímingu en að mannkynið bindi endi á hlutgervinguna. Óttinn við þetta samrýmist hagsmunum þeirra sem eiga sitt undir því að fyrirheitið um efnisleg gæði sé áfram svikið. Í hvert skipti sem menningargagnrýnin fárast yfir efnishyggjunni styrkir hún mann- inn í þeirri trú að syndin sé fólgin í löngun hans í neysluvarning en ekki í því heildarskipulagi sem neitar honum um hann: í magafyllinni en ekki ThEodoR W. adoRno
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219
Síða 220
Síða 221
Síða 222
Síða 223
Síða 224

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.