Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2016, Page 15

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2016, Page 15
14 annarsvegar og heiðna hinsvegar.19 Klemens fordæmir nokkur einkenni þessarar framsetningar sérstaklega: Efnistökin sjálf, það hvernig efnið er ekki á neinn hátt hulið, hvernig það birtist bæði í einka- og almannarými og hvernig það var ekki talið mynda sérstakan og siðlausan flokk: Það var fyrir Klemensi ámælisvert að Grikkir skyldu ekki sjá mun á því að mála upp mynd af hetjudáðum Heraklesar og kynlífsstellingum úr bók Fílænisar frá Samos – sem ég mun fjalla um síðar.20 Hér er grunnurinn lagður að for- dæmdum sérflokki kynferðislegrar framsetningar, flokki sem er forsenda fyrir og líkist um margt nútímahugmyndinni um klám. Þegar Klemens setti fram sína skoðun voru kristnir minnihlutahópur innan rómverska heimsveldisins (sem flestir Grikkir tilheyrðu). En eins og þekkt er óx áhrifavald kristninnar á undraverðum hraða á næstu öldum þar til hún varð rómversk ríkistrú og tókst úr þeirri valdastöðu að útrýma hinni fornu framsetningarhefð á kynlífi. Ný siðferðisleg áhersla varð til hvað varðar kynlíf þar sem ekki var einblínt á hóf og sjálfstjórn heldur á gjörðina sjálfa og guðfræðilegt samhengi hennar – hvort hún var innan hjónabands, hvors kyns gerendur væru og hvort þeir hefðu valið sjálfir að taka þátt í henni.21 Eina réttmæta kynlífið var nú kynlíf eiginmanns og eiginkonu og var slíkt kynlíf ekki ætlað til framsetningar; hverskyns fram- setning á kynlífi varð þannig í sjálfu sér syndsamleg.22 Með þróun þessarar kristnu hugmyndafræði var fyrsta skrefið stigið í átt að tilurð kláms, þar sem framsetning kynlífs er sett í siðferðislega 19 Hér verður þó að hafa í huga að ekkert grískt orð samsvarar orðinu „heiðinn“; Klemens notar orðið Hellên („Grikki“) yfir þá sem trúa á grísku guðina, þótt Klemens sjálfur hefði grísku að móðurmáli (og ólst sjálfur upp við að trúa á grísku guðina). Það var aðeins síðla á 4. öld sem latneska orðið paganus ( „sveitamaður“) fór að verða notað yfir þá sem trúðu á grísku og rómversku guðina; þá voru þeir að verða að minnihlutahópi innan rómverska heimsveldisins. Sjá isabella Sandwell, „Paganism, Greece and Rome“, The Encyclopedia of Ancient History, ritstj. Roger S. Bagnall o.fl., Chichester: Wiley-Blackwell, 2013, bls. 4979–4980. 20 Samtímamaður Klemensar, sýrlenski kristni höfundurinn Tatíanos, kom inn á svipaðar slóðir í eigin varnarræðu fyrir kristni, Ræðunni til Grikkja: „Ykkur [Grikkj- um] væri hollast … að leita eftir því sem er raunverulega aðkallandi, og smána ekki lifnaðarhætti okkar [hinna kristnu] á meðan þið eltið uppi hinar ósegjanlegu upp- finningar Fílænisar og Elefantisar!“ (Tat. Orat. ad Gr. 34.3). Um Elefantis verður fjallað síðar í greininni. 21 Kristið siðferði leit niður á vændi og kynlíf með þrælum þar sem vændiskarlar og -konur og þrælar höfðu ekki frelsi til að hafna kynlífinu; frjáls vilji var mikilvægari kristnum en heiðnum, þar sem það var aðeins hann sem gerði Guði kleift að dæma menn fyrir gjörðir sínar. Sjá Kyle Harper, From Shame to Sin, bls. 117–133. 22 Um þessa afar flóknu þróun, sjá Kyle Harper, From Shame to Sin, bls. 1–190. ÞORSTEiNN viLHJÁLMSSON
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188
Page 189
Page 190
Page 191
Page 192
Page 193
Page 194
Page 195
Page 196
Page 197
Page 198
Page 199
Page 200
Page 201
Page 202
Page 203
Page 204
Page 205
Page 206
Page 207
Page 208
Page 209
Page 210
Page 211
Page 212

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.