Skírnir

Árgangur

Skírnir - 01.04.2003, Síða 212

Skírnir - 01.04.2003, Síða 212
206 MÁR JÓNSSON SKÍRNIR sögu séra Jóns þegar hún fullyrðir að „það sem raunverulega amaði að á Eyrar-heimilinu ... hafi verið skæð kvefpest eða inflúensa" (101; sbr. 185) Hún reynir ekki að botna í ritinu: „eru hugarflugi höfundar lítil takmörk sett“ (100). Matthías talar líka um tilraun til andófs, ástundun galdurs sem skjól í eigin hugarheimi eða útrás fyrir öfund og fordóma (391), sefjun og sálræna aðlögun, útskýringar á óhöppum, einangrun þrætugjarnra ein- staklinga og leikræna krampa (398). Aftur á móti hafnar hann flestum fyrri skýringum (375-76), einkum sjúkdómshugmyndum, þar á meðal of- angreindri kveftilgátu Ólínu (411-12). Hvað þá? Ólína beitir þjóðfræði- legri nálgun með áhugaverðum hætti í bók sinni og Matthías sálsýkis- fræðilegri nálgun sömuleiðis til aukins skilnings. Vert væri líka að líta til mannfræðirannsókna á göldrum sem víðast í heiminum, en mikilvægast samt fyrir skýrari skilning að kynnast betur erlendri umfjöllun um galdrafárið á tímabilinu 1450-1700. Mikil umræða fer nú þar fram (sem fyrr) og má nefna nýútkomið greinasafn, Mellem Gud og Djævelen. Religiose og magiske verdensbilleder i Norden 1500-1800. Ritstjóri Hanne Sanders. Kaupmannahöfn 2001. Þar eru galdramál skoðuð sem hluti af heimsmynd, annars vegar út frá málunum sjálfum en hins vegar þeim viðurlögum sem yfirvöld töldu hæfa. Á einum stað víkur Matthías að því sem ég nefndi í upphafi, að á 17. öld hafi galdratrú verið sameiginleg hugmynd og upplifun þorra fólks: „tilvera illra anda var óumræðileg staðreynd, hafin yfir trú og efa“ (397). Því miður tekur hann hvergi af skarið um það hvort séra Jón og hans heimamenn eða þá galdrafeðgarnir Jónar tveir Jónssynir hafi verið sturl- aðir í raun og veru, en í bókarlok varpar hann fram brýnni spurningu: „Getum við verið fullkomlega viss um að atburðirnir í Skutulsfirði um miðja sautjándu öld hafi verið órar og villur?" (419). Aftur má spyrja hvort fræðileg umræða ráði við spurningar af þessu tagi. Er hægt að rann- saka galdur og djöflatrú sögulega án þess að taka afstöðu til þess hver raunveruleiki hugsana var eða er sem birtist í heimildum? Enginn vandi er að rannsaka afbrot í líkingu við blóðskömm og dulsmál, sem líflát lá við í lögum á 17. öld, því sakborningar höfðu eða höfðu ekki gert eitthvað sem enn er viðurkennt að geti gerst: sofið hjá nákomnum ættingja eða drepið barn. Atburðirnir eru innan seilingar og brjóta ekki í bága við for- sendur og sjálfsskilning fræðilegrar orðræðu. Um galdra gegnir öðru máli. Jón Jónsson yngri las eitt vers yfir Ólafi danskra kokk og lagði fyr- ir fætur hans „þar hann átti yfir að ganga, hvört hann meinti honum hrif- ið hafa því dottið hefði og illt fyrir brjóstið fengið“ (210). Síðar gaf Óluf Kocke kirkjunni að Eyri nýja töflu vel málaða (279). Var þetta sami mað- ur? Minntist hann galdramálanna með gjöfinni? Datt hann í alvöru? Var það vegna athafna Jóns? Við komumst ekki lengra að sinni en bíðum næstu bóka(r) um viðfangsefnið í von um að þar verði nokkuð um svör.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219
Síða 220
Síða 221
Síða 222
Síða 223
Síða 224
Síða 225
Síða 226
Síða 227
Síða 228
Síða 229
Síða 230
Síða 231
Síða 232
Síða 233
Síða 234
Síða 235
Síða 236

x

Skírnir

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Skírnir
https://timarit.is/publication/59

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.