Fróðskaparrit - 01.01.1994, Page 109

Fróðskaparrit - 01.01.1994, Page 109
SANDOYARMÁL - LEYSLIGAR HUGLEIÐINGAR 121 hevur eisini gjørt vart við seg í mykines- máli. Eitt, sum sandoyarmál hevur saman við suðuroyarmáli, er, at í sterkt bendum sagn- orðum einstavaðum í 2. og 3. persóni í ein- tali, er varðveitt tað foma eyðkenni, at -t verður ikki lagt aftur at í 2. persóni í eintali, t.d. túfer, tú ger, ikki gert,fert. Hetta heldur Heðin Brú í æru í øllum tí, hann hevur skrivað. I spumarsetningum, har ið orð, ið byrja við hjáljóða, t.d. t, kemur tætt aftan á sagnorðið, hevur -r lyndi til at hvørva, men enn verður toygt á e-ið, t.d. Hvar fer [fe: ] túl Eg segði í áðni, at eg skuldi siga nakað um ó [æu] í sandoyarmáli, t.e. á Sandi, í Skúgvoy og Skopun. Pápi mín, sum var lærari í Skopun, royndi av øllum alvi at stríðast ímóti hesum ljóði í skúlanum - og heima við hús, og tað man vera ein atvoldin til, at eg havi lagt tað av. Hann var vanur at siga, at teir gomlu har og á Sandi vóm argir um tað, tí at hetta skuldi ikki vera uppmna- ligt í sandoyarmáli. Nakrir heimasands- menn hava hvør í sínum lagi á sinni sagt mær søguna um, hvussu [æu] skal vera hig- ar komið, og skal eg her í stuttum siga hana, sum hon mær er søgd. Ein kona norðan frá Streyminum, helst úr Streymnesi, kom hig- ar at vera, og fekk hon tí eyknevnið Streymurin. Son átti hon, ið æt Hans Petur, av lívligastu og stuttligastu dreingjum, sum ungdómurin flokkaðist um. Altíð hevði hann okkurt skemtið á munni, og tá ið tað varð tikið upp aftur eftir honum, varð tað eisini hermt eftir hansara tosingarlag, og [æu] segði hann, sum vera man, komin norðan úr Streymoynni. Soleiðis sigst [æu]-ið at hava verið sáað, og tað spratt og vaks og breiddist síðan sum lok í veltu. Útlendskir málfrøðingar, eg havi sagt hetta fyri, hava verið treyðir at trúgva hesi søgu um, hvussu [æu[ kom í sandoyarmál, men eg kenni onga betri. Løgið er, at tað er komið til Skúvoyar, men ikki út á Skarva- nes, har ið sagt verður [ou] sum í Skálavík og Húsavík. I Skopun, heimbygd míni, er málið sera misjavnt til uppruna. Skopun er sum kunn- ugt nýggj bygd, fyrsta búseting var í 1833, og har settist fólk úr ymsum ættum, serliga nógv úr Koltri. í mínum bamdómi varð norðanfjørðsmál at hoyra í nógvum húsum, men sandoyarmál mundi tó hava yvirván- an. I ljóði hevur skopunarmál eisini fingið sítt egið sterka og ramliga lag, sum líkist væl burtur úr hinum málunum í sýsluni. Eg skal síðan taka fram nøkur fá orð, sum, tað vit vita, bert eru til - ella hava verið til - í sandoyarmáli. Tað, sum aðrastaðni eitur gjólingur, gemlingur, gjølvingur og kanska annað við, eitur her í oynni gemlingur ‘veturgamal seyður’. Hetta er hitt upprunaligasta av hesum orðum, soleiðis eitur tað á fornnor- rønum og nútíðaríslendskum. Hini fyrr nevndu orðini eru á ymsan hátt runnin av hesum sandoyarorði, sum her er trúliga varðveitt í sínum upprunasniði. At veiða um tað at ‘taka seyð uttanrætta’ er serlig sandoyarmerking á hesum orði, og tað at savna seyð eru orð og røktingarháttur vist ókend aðrastaðni enn her í oynni. Lýsingar- orðið magur ‘rak, soltin’ hava vit úr Húsa- vík, t.d. ‘hann er so magur í andliti’. Hetta er væl kent í fommáli og nútíðar granna- málum. Helgi hin magri var landnámsmað- ur í Oyafirði í íslandi. Orðið er burturdeytt
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116

x

Fróðskaparrit

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Fróðskaparrit
https://timarit.is/publication/15

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.