Gefn - 01.07.1871, Page 29

31
að aðrir stóðu á baki þeim, og þessi »barbara«-skoðan varð
þannig andi tímans bjá þeim, og það því fremur sem eng-
um þá, eða mjög fáum, datt í hug að leita sannleikans með
tilraunum (experimentis), heldur einúngis með hugsandi skoð-
an og ímyndan, eins og vér sjáum á þeim mörgu kenníngum
heimspekínganna um uppruna og eðli hlutanna; og þó Ari-
stoteles og sumir læknar gerðu ýmsar náttúru-tilrauuir, þá
í fyrsta lagi útbreiddist slíkt ekki svo að af því kæmi neitt
verulegt, og í-öðru lagi hneigðust Grikkir helst til skáld-
skapar, heimspeki ogsögu: þetta eru alltsaman andlega skoð-
andi vísindi (theoretisk speculativ intuitiv) og hverr getur í
rauninni framið þau og rýnt eptir þeim í sjálfum sér; en
náttúruvísindin eru líkamlega reynandi (praktisk experimen-
tal intuitiv) og að miklu leyti örðugri, því þau ekki ein-
úngis liggja öll fyrir utan mann, heldur lætur náttúran ekki
taka sig eða fá fángastað á sér nema endrum og siunum:
það er eins og hverr náttúrukraptur hafi sína óskastund, og
það datt Grikkjum — hvað þá heldur öðrum fornþjóðum —
ekki í hug.
J>að var algeng trú á meðal griskra fræðimanna, og sú
trú hélst við allstaðar þar sem grisk menntan náði til og
það lengi fram eptir öldunum, að jarðarkrínglan (sem menn
á elstu tímum ímynduðu sér að væri flöt eins og skjöldur og um-
kríngd útsænum eða »jarðarstrauminum« (Oceanus), en þó kendu
ýmsir seinni lærdómsmenn þá að hún væri hnöttótt) væri búngu-
vaxin l norðri og suðri, menn héldu að hún eins og nálgaðist
þar himininn. Einkanlega finnum vér þessa getið um norður-
helmíng landanna, og þetta stendur í sambandi við það að
þángað ferðuðust fæstir í þá daga, Grikkir komust ekki len-
gra norður á við en að norðurströndum Svartahafsins, þar
var ein nýlenduborg þeirra er Olbia hét og við Asovs-vatnið
(palus Maeotis) Panticapaeum og Phanagoria — þar fyrir
austan var Kákasusfjall, sem enginn þekkti og allir héldu
að væri fullt af undrum, svo þar átti Prometheiis að hafa
verið bundinn af Júpíter og leystur af Herkúles; en þar