Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Ukioqatigiit

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1910, Qupperneq 15

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1910, Qupperneq 15
15 skjóla, er tré er sett í lögg ók teTcr öðru megin á þröm, tólf þuml- unga meðalmanni í naglsrótum. Auðsjeð er, að hjer er átt við alkunna mælingaraðferð, sem ekki þurfti nánari skíringar, og virðist mega hugsa sjer hana á þessa leið: Maður leggur annan þumalfingur sinn, t. d. hinn hægri, á flatan kvarðann, rjett við annan endann á honum, svo að ekkert standi út af; síðan leggur maður vinstri þumalfingurinn á kvarðann á misvixl við hinn þjett upp að honum, þannig að naglsræturnar standist á — þá eru komnir tveir þumlungar — þá færir maður hægri þumalfingurinn ifir firir hinn vinstri og leggur hann við hlið- ina á honum á sama hátt og áður, — það er hinn þriðji þumlung- ur — færir síðan altaf til skiftis einn þumalfingur ifir firir annan, svo oft sem vill, og telur um leið.1) Hjer er um lítið kerald að ræða, sem haft er firir eining lagar- máls, og er því líklegt, að lengdin, 12 þumlungar frá lögg keralds- ins upp á barminn hinumegin, sje einmitt jöfn hinu forna feti (eða spönn), því að víðast hvar eru þess konar mælikeröld að einhverju leiti miðuð við fetið. I Svíþjóð var til alveg sams konar mæliker- ald, sem nefndist tolfmynning, af því að fjarlægðin frá lögginni öðru megin upp á barminn hinumegin átti að vera tólf þumlungar. Orðið er dregið af tólf — 12 og mund, sem getur í sænsku þítt breidd naglarinnar á þumalfingri eða þumlung.2) Ef það er rjett, að tólf þumlungar hafi verið taldir í feti, þá verða 24 þumlungar í alin, sem var helmingi lengri. Að menn hafi, þegar svo bar undir, mælt álnir sínar í þuml- ungatali, sjest og á Grág. Sthb. 289. bls. Þar stendur: Tvíeln (o: tveggja álna breið) skulu vaðmál, ók skulu rétt boðin, ef fingrum gegna á breidd, ók sé kostgóð. Hjer tákna fngr án efa sjerstaklega þumalfingurna (sbr. áður). Kaupandi vaðmálsins mælir á þumalfingrum sínum og gengur úr skugga um, að það sje tvær álnir á breidd. Af þessu er ljóst, að ákveðin þumlungatala er í alin. Gerum, að 24 þumlungar fornir hafi verið í alin, og mælum á þumalfingrum vorum, sem áður er sagt, 24 þumlunga á málbandi *) Að þessi mælingar aðferð hafi verið tíðkuð, þegar stutt var mælt, má ráða af Grrág. Sthb. 289. bls.: Tvieln skulu vaðtnál, ok skulu rétt boðin, ef fingrnm gegna á breidd, ok sé kostgóð. *) Hans Hildebrand, Mátt och vigt i Sverige, í Historisk tidskrift (svensk) V 208. og 203. bls. — Þess skal getið, að eftir rannsóknum mínum, sem að visu eru ekki enn til likta leiddar, virðist katlamálsskjóla hafa tekið rjettar 10 merkur fornar, mældar, eða rúma 3 lítra.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.