Réttur - 01.01.1951, Síða 38

38
RÉTTUR
Til þess að spara tíma og.vinnu verður Amú-Darju veitt framhjá
Saríkamisj dalnum. í þeim tilgangi verður byggð stífla í fljótið
og vatninu veitt í sérstakan skurð.
Hvert vatnsfall hefur sitt eigið eðli. Amú-Darja er duttlunga-
full og ofsafengin. „Amu“ þýðir í rauninni „æðisgengin". Stöðugt
brýtur hún sína eigin bakka og skiptir um farveg ýmist til hægri
eða vinstri.
Stundum koma skriðuhlaup og sópa með sér öllu sem á vegi
þeirra verður, húsum, girðingum og trjám og steypast í ána með
dunum og dynkjum sem heyrast langar leiðir.
Svo tekur áin til að mala ruðninginn sundur í smátt og myndar
úr honum fíngerða leðju. Úr framburði árinnar myndast svo nýir
bakkar og nýjar eyjar neðar þar sem straumurinn er minni.
Á hverju vori boðaði leysingin bæði björg og eyðileggingu.
Án leysingarinnar hefði ekki verið nóg vatn í áveituskurðunum.
En vatnið var stundum um of og flæddi yfir akra og þorp. Varnar-
garðar, mörg hundruð kílómetra langir, voru byggðir til að halda
vatninu í skefjum. Þó var enn verra þegar leysingin var lítil, þá
fengu akrar og engi ekki nægan raka og árangurinn var léleg upp-
skera.
Áin bar fram sand og leðju. Þetta hafði líka sínar góðu og slæmu
hliðar. Vatnið flutti með sér áburðarefni á akrana, en fyllti um
leið áveituskurðina með leir. Á hverju ári varð fjöldi manns að
vinna með haka og skóflu að því að hreinsa skurðina. Fyrir hvern
hektara áveitulands þurfti 30 dagsverk til að bæta skaðann sem
áin hafði gert.
Stundum kom það fyrir, að heilar eyjar hlóðust upp í mynni
skurðanna og hindraði vatnið í að komast inn í áveitukerfið.
Þetta þýddi að grafa varð nýjan skurð þvert í gegnum eyjuna.
Öld eftir öld hefur fólkið strítt við þessa dutlungafullu á, en
nú mun það bráðum knýja hana til að lúta vilja sínum.
Stíflunni sem byggja á í Amú-Darju hefur verið valinn staður
þar sem bakkarnir eru úr kalksteini og hörðum sjávarleir og er
það gert til þess að koma í veg fyrir að áin ryðji sér braut fram-
hjá stíflunni.