Skírnir - 01.12.1918, Blaðsíða 37

Skírnir]
ErasmuB frá Rotterdam
325
og köld vatnsgusa á kæti kaþólskra yfir því að hafa
komið Erasmusi inn í deilurnar. Því að bókin sýndist
snerta svo lítið sjálf deilumál dagsins. Hún snerti að eins
há-heimspekilegt atriði, sem ilt var að fylgjast með í og
alt af mátti deila um. Vel getur verið, að Erasmus hafi
gert þetta með vilja. En flestum fanst vist, að fjöllin
hefðu fengið jóðsótt, en fæðst hlægileg mús.
Og nú tekur Erasmus fast að eldast. Heilsan var
ekki sterk. Ofmikil vinna og auk þess sífeldir hrakning-
ar land úr landi gerðu hann gamlan fyrir tímann. Saga
hans hér eftir er staglsöm og ómögulegt að segja hana
nema i löngu máli, enda er heimssögu-þýðingu hans lokið.
Erasmus tók svari siðbótarinnar oft, eftir að hann hafði
ritað gegn Lúther. Hann skrifast á við Melanchthon og
ritar Georg hertoga í Saxlandi bréf, þar sem hann gerir
meistaralega grein fyrir afstöðu sinni til siðbótarinnar, en
oflangt er það til þess að birtast hér. Hann berst jafnan
af alefli móti því, að valdi sé beitt við mótmælendur.
Hann lýsir munkum og klerkum með enn naprari litum
en nokkru sinni fyr og sýnir fram á, að heimska þeirra
og ofstopi sé aðalhættan, sem nú ógni kirkjunni. Hann
neitar harðlega að gera nýja árás á Lúther sða siðbótina.
En menn skilja liann aldrei. Árásir beggja flokka dynja
á honum.
Mjög sat Erasmus á hverfandi hjóli hamingjunnar
hin efri ár æfi sinnar. Svo lágt komst hann, að verk
hans voru fengin rannsóknardómstólunum í hendur. Svo
hátt á hinn bóginn, að hæstu völd ríkis og kirkju stóðu
honum til boða. Að minsta kosti tvisvar var honum
boðin kardínála tign. En hann bar við heilsuleysi og svo
því, að hann væri enginn maður í slíkt. »Það á ekki
saman, söðullinn og uxinn«, segir hann. Sanna ástæðan
var þó sú, að hann tímdi aldrei að farga sannfæringu
sinni og frelsi.
Á fyrri árum sínum óttaðist Erasmus mjög dauðann.
Dauðinn og rotnunin, sem honum fylgdi, meiddi svo til-
finningu lians. En nú hvarf sú hræðsla smám saman, er
21*