Skírnir - 01.12.1918, Side 91

Skírnir]
Kitfregnir
377
systurdóttur hana, og verður fyratur manna aðnjótandi ferðaatyrks-
úr sjóð, sem Bessi gamli gefur landinu eftir sinu dag.
Þessi Bessi er merkilegur maður og einkennilegur. Hefir margt
drifið á daga tians. Hann er mjög lærður maður og víðförúll og
nafnkunnur bæði utan lands og innan. Hann skrifar margar lærðar
ritgerðir á ýms mál, en líka um »framfarabrauk« og »frelsisgaspur«.
Vitaskuld afla þessi skrif honum megnrar óvildar allmargra
manna heima, sem skilja hvorki skoðanir hans nó tilkomu í vfsinda-
legu tilliti. En hann kærir sig ekkert um það; hann er nógu auð-
ugur til að vera ekki háður neinum. Aftur á móti er mörgum al-
þýðumönnum skemt með þessum skrifum. Hann er einrænn og
sérlundaður og ómannblendinn; hitis vegar er hann mesti fjárhyggju--
maður, verður meðeigandi og meðstjórnandi í botnvörpungafólagi og
stórgræðir á þessu. I raun og veru er hann framfaramaður; íhald-
samur er hann að eins í stjórnmálum, heldur, að það só bezt, að
einn ráði eða fáeinir duglegir og vill leggja þingið niður. Og víst
er það, að mannkynið verður að finna betra stjórnarfyrirkomulag
ett meirihluta-fyrirkomulag það, sem nú er uppi. Að taka upp-
einveldið aftur myndi þó varla óskaráð. Það var oft og tíðum
mesti gallagtipur, en myndi nú enn fremur reynast alveg ófull-
nægjandi í okkar samsettu mannfólögum. En sennilega er þetta
heldur ekki skoðuu höfundarius sjálfs, enda þótt Bessi virðlst yfir-
leitt tala fyrir munn hans. Bessi er aðalpersóna sögunnar, og er
sagan aðallega ræður hans, og það, sem Björn segir, er bergmál af
skoðunum hans. En það, sem bezt er við karlinn, er föðurlandsást
hans og áhugi á velferð þess, sem hann sýnir m. a. með því að
gefa íslandi eigur sínar eftir sinn dag. Þó hefir lýsingin á Bessa
ekki tekist vel. Er hann of samsettur, til þess að sálarþekking
höfundarins ráði við hann.
Önnur persóna, sem kemur allmikið við söguna, er Sokki,
kostuleg skopmynd. Mesti sæmdarkarl, en ekki gáfaður, og
hefir hann tekist miklu betur, er meira að segja jafnvel
einfaldur í meira lagi. Þrátt fyrir það — eða öllu heldur
einmitt af þeirri ástæðu — þjáist hann af einhverri stjórnmála-
ástríðu. Er sískrifandi í blöðin, gefir út smákver um landsins gagn
og nauðsynjar, býður sig fram við hverjar kosningar, en fellur alt
af. Þá eltir hann þingmennina til Reykjavíkur og sezt að á Al--
þingi sem eins konar auka-þingmaður og hlustar á allar ræðurnar.
Hann heldur, að það nægi til að vera þingmaður að vera meðal--
maður og gera sama sem flestir, og er sú skoðun eigi óalgeng..