Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1982, Síða 95

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1982, Síða 95
Walter Benjamin Höfundurinn sem framleiðandi Inngangur Þýski bókmenntafræðingurinn Walter Benjamin bjó í útlegð í París frá því að fasistar komust til valda í Þýskalandi þar til hann svipti sig lífi á flótta við spænsk-frönsku landamærin, er Frakkland hafði verið hernumið. Það sem hér fer á eftir er fyrirlestur sem hann samdi árið 1934 fyrir stofnun sem komið hafði verið á fót í París til rannsókna á fasismanum. Rætur þeirra hugmynda sem hann setur hér fram liggja í fyrsta lagi í þeirri fjölbreytilegu menning- arstarfsemi sem losnaði úr læðingi í Sovétríkjunum á fyrsta áratugnum eftir byltingu, einkum í framleiðslufagurfræði LEF-hópsins svonefnda. Þessar hug- myndir settu svip sinn á þær deilur sem fram fóru innan Samtaka byltingar- sinnaðra rithöfunda (Bund proletarisch revolutionárer Schriftsteller) í Þýska- landi í kringum 1930, en var fram haldið í ýmsum tímaritum útlægra rithöf- unda á 4. áratugnum og hafa oft verið kenndar við Bertolt Brecht og Georg Lukács.' Oðrum megin fór flokkur með Lukács í fararbroddi sem hélt því fram að raunsæisskáldsaga 19. aldar væri eina bókmenntaformið sem tækist að bregða upp heildarmynd af sundruðum þjóðfélagsveruleika. Ffinum megin fór fólk, sem gerði tilraunir með ný tjáningarform í samræmi við breyttar þjóðfé- lagsaðstæður og nýtt hlutverk bókmenntanna í samfélaginu. Brecht, Ffanns Eisler2 og Benjamin tengjast þessum síðari hópi, enda störf þeirra og kenningar mjög á skjön við hugmyndir Lukácsar. Benjamin taldi menningararf 19. aldarinnar gjörsamlega úr tengslum við þá reynslu, eða öllu heldur reynslufá- tækt, sem stríðsárin fyrri höfðu í för með sér og það þjóðfélagsástand sem fylgdi í kjölfarið. Menning kom að hans mati að litlu haldi ef hún kom ekki lengur heim og saman við lifaða reynslu. Þeirri nýju villimennsku sem gengin var í garð var ekki best mætt með því að halda í form sem einhvern tíma höfðu haft framsæknu hlutverki að gegna, heldur með því að byrja upp á nýtt frá grunni, þreifa fyrir sér með ný form og notast oft við einfaldari efnivið. Meðal þeirra sem Benjamin taldi að hefði vel lánast að miða starf sitt við þessar nýju kringumstæður voru Brecht, málarinn Paul Klee, arkitektinn Adolf Loos og rithöfundurinn Paul Scheerbart. Gagnrýnandanum ætlaði Benjamin það hlutverk að vera „hernaðarfræðing- ur í bókmenntastríðinu". Litlu áður en lögð voru drög að því í Sovétríkjum Stalíns að galvanísera menningararfinn með kenningunni um félagslegt raunsæi og fasistar í Þýskalandi boðuðu tign mannsins í nýjum „meistaraverkum", vann Benjamin að því að umbylta því „framleiðslutæki" sem hann hafði fengið í arf, 461
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.