Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1982, Blaðsíða 43

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1982, Blaðsíða 43
Hugsjón Goethes höfuðmáli að sýna hugarástand og atburði, í leikriti skipta skapgerðir og athafnir mestu.“ Þetta hljómar næstum einsog stefnuskrá Námsáranna. Eg skal fúslega játa að sögur í anda klassísku stefnunnar einsog þetta verk koma ekki jafn mikið við mig og síðari tíma skáldsögur með sinni þróuðu frásagnartækni, samt held ég að Lukács ofmeti þýðingu Námsáranna sem hins mikla tímamótaverks á mörkum 18 og 19. aldar. Verkið hafði ekki ýkja mikil áhrif sem skáldsaga, á því sviði fóru franskir og enskir raunsæismenn fljótlega fram úr Goethe, það var miklu fremur boðskapur hennar og grundvallarhugmynd um þróun einstaklingsins frá rómantískri sjálfselsku til vissrar félagslegrar meðvitundar, sem hafði áhrif. Skáld rómantísku stefnunnar í Þýskalandi lásu Vilhjálm Meister fram og til baka, en þau voru hrædd við boðskap hennar í lokin um þátttöku í starfi samfélagsins, þeim leist sem kunnugt er heldur illa á framrás véla, vísinda og verslunar. Til að mynda var Novalis mjög upptekinn af Námsárunum, en fannst þó að upplýsingunni væri hampað um of á kostnað hins skáldlega, póesíunnar — öll lífsskoðun rómantíkeranna snerist í kringum þetta hugtak — og hann skrifaði sjálfur sinn Heinrich von Ofterdingen sem svar til Goethes. Verk Goethes varð aftur á móti ein helsta fyrirmynd þroskasagna 19. aldar á þýska málsvæðinu, og er Hinrik grxni eftir svissneska rithöfundinn Gottfried Keller eitt þekktasta dæmið um það. I augum Novalis og Keller er boðskapur Námsáranna ögrun sem þeir verða að glíma við. Aðalvandinn er fyrir þeim líktog fyrir Lukácsi síðar spurningin hvort og hvernig megi sameina hugsjón — ideal — og veruleika eins og Goethe boðar. Nákvæmlega hver hugsjón Goethes er og í hverju samfélagsgagnrýni hans felst skiptir minna máli. Hugmyndarýni og saga Þegar Franz Mehring skrifar um Goethe rétt fyrir aldamót vakir það sama fyrir honum og fyrir Lukácsi 40 árum síðar: Þeir eru að reyna að „bjarga“ arfi Goethes undan afturhaldssamri borgarastétt og því sem þeim þótti vinstriróttæk kredda (að hafna allri borgaralegri menningu). Þetta ætlunar- verk er Lukácsi mikið hjartans mál og tengist því sem fyrr segir að ekki fór alltof vel um hann í náðarfaðmi Jósefs guðfræðinema frá Grúsíu. Hann hafði verið dæmdur til pólitísks áhrifaleysis eftir að ungverski kommúnista- flokkurinn tók upp últravinstristefnu Komintern 1928, og leit síðan á það sem framlag sitt sósíalismanum til eflingar að varðveita það sem best væri úr húmanískum hugsjónum og raunsæjum bókmenntum borgara 19. aldar. Hann varð menningarlegur nýklassísisti í ekki ósvipaðri stöðu og Goethe á 537
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.