Orð og tunga - 01.06.1988, Blaðsíða 79

Orð og tunga - 01.06.1988, Blaðsíða 79
Gunnlaugur Ingólfsson: Só'fnun Orðabókar Háskólans úr mæltu máli 67 um íslenskt mál árum og áratugum saman og gerði sér m.a. far um að safna orðum úr maeltu máli samtímans, þar á meðal orðafari úr ýmsum landshlutum, og gerði athugasemdir um málfar og framburð. (Jón Helgason 1926:117). Séra Björn Halldórsson í Sauðlauksdal samdi mikla orðabók (Björn Halldórs- son 1814) sem kom reyndar ekki út fyrr en að honum látnum. Sr. Björn beindi athygh sinni mjög að mæltu máli samtímans, þar með talið ýmsum nýjungum í máli og sér þess víða stað í verki hans. Frá 19. öld eru til stór söfn úr mæltu máli og má þar fyrst nefna að dr. Hall- grímur Scheving, kennari á Bessastöðum og síðar við Lærða skólann í Reykjavík, safnaði orðum úr síðari tíma máli, bæði úr prentuðum bókum og úr mæltu máli samtíðar sinnar. Uppskrift af safni hans, Orða-Safn úr nýara og daglega málinu, er varðveitt í Lbs. 283-285, gerð af Páli Pálssyni stúdent. Seinna á öldinni ferðað- ist dr. Björn M. Ólsen um landið og safnaði orðum úr mæltu máli. Dr. Björn fékk styrk (úr Carlsberg-sjóði) til þessa starfs og var ætlun hans að semja orðabók um nútímamálið. En önnur vísindastörf, embættisskyldur og síðan hnignandi heilsa ollu því að hann náði ekki að nýta söfn sín til samningar slíks verks en afhenti þau Sigfúsi Blöndal til frjálsra og fullra nota við orðabók þá sem Sigfús hafði byrjað á 1903 og leiddi til lykta árið 1924. (Sigfús Blöndal 1924:viii). Á árunum upp úr fyrri heimsstyrjöld safnaði Þórbergur Þórðarson orðum úr mæltu máli og hlaut til þess nokkurn styrk frá Alþingi um hríð. Orðasafn Þórbergs er nú í eigu Landsbókasafns en er varðveitt í húsakynnum Orðabókar Háskólans.1 Hér er síst oftalið það sem unnið hefur verið á þessu sviði en dæmin ættu að nægja til að sýna að söfnun orða úr mæltu máli á sér nokkra hefð í rannsókn íslensks orðaforða og orðabókargerð. Þó að sumt af þessu sé nánast dæmatíningur í forvitnis skyni, annað frumraunir sem ekki hefur orðið framhald á, er starfið meira en í fljótu bragði kynni að virðast. Varpar grein Guðrúnar Kvaran í þessu riti fyllra ljósi á þennan þátt í íslenskri orðabókargerð. 4 Söfnun á vegum Orðabókar Háskólans Ekki verður nú séð að Orðabók Háskólans hafi í öndverðu tekið það á stefnu- eða verkefnaskrá sína að sinna söfnun orða úr mæltu máli. Þessa þáttar í orðabókarstarfinu er ekki getið í fyrstu reglugerð um stofnunina frá árinu 1966. Það er ekki fyrr en í síðari reglugerðum, þar sem rætt er um Orðabókina sem „vísindalega orðfræðistofnun" og gert ráð fyrir skiptingu stofnunarinnar í deildir þ.m.t. talmálsdeild, að þetta viðfangsefhi fellur formlega undir starfsemi hennar. Það hefur því í öndverðu verið fyrir frumkvæði starfsmanna sjálfra að hafist var handa um söfnun orða úr mæltu máli alþýðu manna. JGuðrún Kvaran fjallar nánar um söfn Schevings, Ólsens og Þórbergs í grein sinni um sérsöfn í fórum Orðabókarinnar hér í þessu riti.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220
Blaðsíða 221
Blaðsíða 222
Blaðsíða 223
Blaðsíða 224
Blaðsíða 225
Blaðsíða 226
Blaðsíða 227
Blaðsíða 228
Blaðsíða 229
Blaðsíða 230
Blaðsíða 231
Blaðsíða 232
Blaðsíða 233
Blaðsíða 234
Blaðsíða 235
Blaðsíða 236
Blaðsíða 237
Blaðsíða 238
Blaðsíða 239
Blaðsíða 240
Blaðsíða 241
Blaðsíða 242
Blaðsíða 243
Blaðsíða 244
Blaðsíða 245
Blaðsíða 246
Blaðsíða 247
Blaðsíða 248
Blaðsíða 249
Blaðsíða 250
Blaðsíða 251
Blaðsíða 252

x

Orð og tunga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.