Orð og tunga - 01.06.1988, Blaðsíða 140

Orð og tunga - 01.06.1988, Blaðsíða 140
128 Orð og tunga samstæðri greiningu á öllum söfnum Orðabókarinnar að allur efniviðurinn komist til skila á æskilegasta hátt í orðabókarlýsingu. Til þess að svo geti orðið verður að vera hægt að láta það sem er ólíkt með Ritmálssafninu og sérsöfhunum rúmast í sameiginlegum farvegi ef svo má segja. I þessu sambandi er rétt að virða nánar fyrir sér í hverju gildi einstakra dæma og umsagna getur birst. Ritmálssafnið ber þess greinileg merki að það sækir efnivið sinn til mjðg margra ólikra heimilda sem eru mismunandi að efni og orðfæri og eru bundnar ólíkum stigum málsögunnar. Það sýnir jafnframt skýrt og greinilega það ein- kenni lestrarorðtöku að draga fram hið sérstaka við orðaforðann og orðnotkun- ina fremur en að dvelja við það venjulega og rótgróna. Ýmis óvenjuleg afbrigði í merkingu, setningargerð og formgerð (svo sem beygingu) ná þar með að koma mun skýrar fram en raunin yrði ef orðtökuskilyrði væru bundin hlutlægari mæli- kvarða, væru t.d. háð tíðni eða fyrirferð orða og einstakra afbrigða þeirra. Hið sögulega sjónarmið veldur því svo að mikilvægt hlýtur að þykja annars vegar að leiða í ljós þau einkenni í orðafari fyrri tíðar sem sérstaklega víkja frá venjum nútímamáls og hins vegar að komast fyrir rætur ýmissa þátta í nútímamáli og rekja feril þeirra til upphafs síns eftir því sem við verður komið. Þegar þetta er haft í huga er við því að búast að forsendur fyrir dæmavali virðist margbreyti- legar þegar skyggnst er í safnið og þær upplýsingar sem bundnar eru einstökum uppflettiorðum geti varðað býsna sundurleit atriði. Þegar litið er á Ritmálssafnið sem efnivið til orðabókargerðar kemur fram að dæmin í safninu eru misjafnlega vel til þess fallin að staðfesta einstaka drætti í þeirri mynd sem dregin er upp af orðunum í orðabók, vitna um afmörkuð merk- ingarafbrigði, athyglisverða setningargerð o.s.frv. Mörg dæmanna lúta öðrum þræði a.m.k. að þáttum sem hafa sjálfstætt gildi óháð orðabókarlegri lýsingu orðsins sem í hlut á. I því sambandi má nefna dæmi þar sem fram koma fágætar beygingarmyndir, umsagnir um menningarsöguleg fyrirbæri af ýmsu tagi, máls- hættir ýmiss konar eða lýsing á notkun orðsins sem dæmið á við, svo að eitthvað sé nefnt af því sem hér kemur til greina. I rauninni má afmarka ýmsa upplýsingaþætti í Ritmálssafninu þannig að gildi þeirra takmarkist ekki við þau orð sem upplýsingarnar kunna að birtast með hverju sinni. Þetta getur t.d. átt við um þjóðhætti og önnur menningarsöguleg atriði, málshætti, þolmynd eða notkun þágufalls með ópersónulegum sögnum, svo að nefndir séu nokkrir sundurleitir upplýsingaþættir af þessu tagi. Sá sem vill nálgast slíka þætti sér á parti nær takmörkuðum árangri ef ekki er um aðra leitarlykla að ræða en einstök orð sem þeir kunna að vera bundnir. Og sá sem leitar slíkra upplýsinga í prentaðri orðabók á vissulega erfitt um vik, jafnvel þótt bókin sé ríkulega búin dæmum og umsögnum sem þetta varða, þar sem þær væru ótengdar innbyrðis. I Talmálssafninu og öðrum sérsöfnum er gildi dæmanna eða umsagnanna einnig nokkuð mismunandi. Eins og gefur að skilja eru umsagnirnar misvægar að því leyti að sumar eru ítarlegar og nákvæmar, í öðrum er aðeins tæpt á því sem til umræðu er. Að því er Talmálssafnið varðar er og mismunandi hversu skýrt umsagnirnar vitna um staðbundið málfar. Þar gætir einnig mikillar efnis- legrar fjölbreytni, þar sem sumar umsagnirnar lúta að orðafarinu einu, aðrar að verkháttum, enn aðrar að þjóðtrú o.s.frv.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220
Blaðsíða 221
Blaðsíða 222
Blaðsíða 223
Blaðsíða 224
Blaðsíða 225
Blaðsíða 226
Blaðsíða 227
Blaðsíða 228
Blaðsíða 229
Blaðsíða 230
Blaðsíða 231
Blaðsíða 232
Blaðsíða 233
Blaðsíða 234
Blaðsíða 235
Blaðsíða 236
Blaðsíða 237
Blaðsíða 238
Blaðsíða 239
Blaðsíða 240
Blaðsíða 241
Blaðsíða 242
Blaðsíða 243
Blaðsíða 244
Blaðsíða 245
Blaðsíða 246
Blaðsíða 247
Blaðsíða 248
Blaðsíða 249
Blaðsíða 250
Blaðsíða 251
Blaðsíða 252

x

Orð og tunga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.