Orð og tunga - 01.06.1988, Blaðsíða 128

Orð og tunga - 01.06.1988, Blaðsíða 128
116 Orð og tunga Ef hér er rétt hermt, og engin ástæða er til að efast um það, hefur Björn frá Viðfirði ætlast til, að orðabókin tæki við af fornmálsorðabókum þeim, sem þegar voru til. Og það var einmitt það, sem Alexander Jóhannesson vildi og benti á með skynsamlegum rökum. Finnur tók líka undir þetta í grein sinni í Lögréttu og áleit „það fullan óþarfa fyrir Islendinga, að fara að vinna verk þeirra upp aftur". Þá bendir Finnur á, að það tæki allt of langan tíma og kostaði of mikið fé frá því, „sem er miklu nauðsynlegra, nefnilega því, að fá áframhaldið, orðabók yfir málið frá 15. öld og niður á við. Það er þetta, sem mikilvægt eða nauðsynlegt er að fá — og það sem fyrst". Segir Finnur, að þetta hafi verið hugsun og markmið dr. Björns og hann hafi haft réttan skilning á öllu þessu máli. Bendir hann á, að enga skiptingu þurfi í „miðíslensku eða nýíslensku", enda eigi að vera unnt að sjá af tilvitnunum í orðabókinni, hvenær orðin komi fyrir. Finnur Jónsson telur uppástungu Alexanders Jóhannessonar um að skipta íslenskri tungu í þrjú tímabil „keiprétta", þrátt fyrir það að sr. Jóhannes telur hana „afleita". Finnur segist geta verið samdóma sr. Jóhannesi, að setja megi „'miðíslensku' og 'nýíslensku' saman í eina bók, af því að orðaforðinn er þó að miklu eða mestu leyti sá hinn sami". Finnur Jónsson nefnir í grein sinni margt fleira en hér verður sagt frá, sem honum fannst athugavert við málflutning sr. Jóhannesar. Sr. Jóhannes svaraði Finni í Lögréttu 30. apríl. Þar kom m.a. fram, að hann dró mjög í efa þá fullyrðingu Finns, að dr. Björn frá Viðfirði hafi ætlast til „að orðabókin ætti ekki að verða annað en áframhald af bókum þeirra Guðbrands og Fritzners, og byrja því fyrst að eiga við málið um ár 1400". Hann áleit þetta „fjærri öllum sanni og viti, enda var svona vitleysa auðvitað langt frá Birni heitnum", eins og sr. Jóhannes kemst að orði. Finnur svaraði enn í Lögréttu 16. júlí og sr. Jóhannes svo aftur í sama riti 6. ágúst 1919. Þar minnist sr. Jóhannes á eitt atriði, sem hafði ekki áður komið fram — nema þá óbeint, en er að mínum dómi veigamikið í allri þessari umræðu, sem sé, „að allmörg orð fmuast í skjölum frá 14. og 15. öld, sem hvárki Guð- brandur nje Fritzner hafa í sínum bókum". Sum þessara orða hlytu „að verða alveg útundan, með þessari óaðgengilegu aðferð, er dr. Finnur vill hafa fram". Loks segir hann þetta orðrétt: „Nái nú orðabókin yfir alt málið, að fornu og nýju, þá er á einum stað að fræðslunni að ganga í þeim efnum, hvort sem lesandinn er t.d. með Islendingasögur eða Þjóðsögurnar, Lilju eða Passíusálmana." Vissulega má margt segja um skoðanaskipti þessara mætu manna í fjöl- miðlum þeirra tíma fyrir 70 árum. Að sjálfsögðu gekk þeim öllum hið besta til, og viðgangur íslenskrar tungu og sögulegt yfirlit yfir hana í orðabók var þeim sameiginlegt áhugamál. Þá greindi einungis á um leiðir að settu marki. Sr. Jó- hannes L. L. Jóhannsson vildi halda verki dr. Björns frá Viðfirði áfram og þá á þann hátt, að orðabókin veitti sem gleggsta yfirsýn yfir íslenskan orðaforða frá upphafi og þann fróðleik mætti sækja í einn stað, en ekki í dreifðar orða- bækur. Þeir Alexander og Finnur voru hins vegar sömu skoðunar um það, að brýnni nauðsyn bæri til að miða upphaf orðabókarinnar við siðaskiptin, þegar prentöld hófst á íslandi, þar sem við ættum fyrir tvær fornmálsorðabækur. Við það sparaðist um leið stórfé. Alexander Jóhannesson blandaði sér ekki í ritdeilu prófessorsins og prestsins,
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220
Blaðsíða 221
Blaðsíða 222
Blaðsíða 223
Blaðsíða 224
Blaðsíða 225
Blaðsíða 226
Blaðsíða 227
Blaðsíða 228
Blaðsíða 229
Blaðsíða 230
Blaðsíða 231
Blaðsíða 232
Blaðsíða 233
Blaðsíða 234
Blaðsíða 235
Blaðsíða 236
Blaðsíða 237
Blaðsíða 238
Blaðsíða 239
Blaðsíða 240
Blaðsíða 241
Blaðsíða 242
Blaðsíða 243
Blaðsíða 244
Blaðsíða 245
Blaðsíða 246
Blaðsíða 247
Blaðsíða 248
Blaðsíða 249
Blaðsíða 250
Blaðsíða 251
Blaðsíða 252

x

Orð og tunga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.