Orð og tunga - 01.06.2008, Page 93

Orð og tunga - 01.06.2008, Page 93
Baldur Jónsson: Klambrar saga 83 skýrt fram að torfhleðsla var mismunandi eftir landshlutum (sjá Jónas Jónasson 1945:443 og nm.)- Það er eftirtektarvert hvað klambra kemur seint fram í orðabók- um í merkingunni 'hleðsluhnaus' (og síðar en klömbruhnaus). Orða- bók Blöndals (1920-24) þekkir það aðeins í merkingunni 'Isstykke' (frá Birni Halidórssyni), en klambra fær ekki merkinguna 'hleðsluhnaus' fyrr en í viðbætinum 1963 (BlVb.), og sú merking kemst ekki í íslenska orðabók fyrr en í 2. útgáfu 1983. Nokkrir glöggir menn eyfirskir sem spurðir voru um orðin klömbruhnaus og klambra fyrir fáeinum árum, brugðust ókunnuglega við þeim, einkum orðinu klambra. Einn sagðist þó þekkja bæði orðin.43 Niðurstaðan verður þá sú að örugg dæmi um orðið klambra sem heiti á hleðsluhnaus hafi ekki fundist fyrir 1900 og raimar engin eldri notkimardæmi (í eintölu) í öðrum merkingum heldur.44 Þessi niðurstaða kemur mjög á óvart miðað við umræðu síðustu ára um klömbruhnausa í torfveggjum og klömbruhleðslu eins og nú er oftast sagt. 4.3 Aldur orðsins klambra Það kann að þykja vafasamt að kvenkynsorðið klambra sé jafnungt og hér hefir verið haldið fram, en allt bendir þó til að svo sé. Þetta orð sést aldrei í rituðu máli fyrr en í orðabók Bjöms Halldórssonar og er þá stakt dæmi og tortryggilegt eins og fram hefir komið. í gögnum orðabókar Amanefndar í Kaupmannahöfn, um fommálið, hafa engin dæmi fundist um orðið klambraý5 Um 1800 verður fyrst vart við bæj- arnafnið Klambra í stað Klömbur. 43Gunnlaugur Haraldsson þjóðháttafræðingur, ættaður austan af landi, hefir unnið við torfhleðslu, m.a.s. við að hlaða úr klömbruhtiaus. Það orð notaði hann í samtali við mig (í maí 2005), en þekkti þá ekki orðið klambra. 44Samsetningarnar klömbrukjnlki, klömbruveggur og klömbruhnaus teljast ekki notk- unardæmi. Þótt forliðurinn geti verið ef. af klantbra þarf hann ekki að vera það. 45Ég þakka Þorbjörgu Helgadóttur cand. mag. fyrir að hyggja að þessu fyrir mig. - í orðasafni sem fylgir Sturlunguútgáfu Svarts á hvítu 1988 er orðið klambra með- al flettiorða, en þar gætir misskilnings. Orðið klambrarveggur er skýrt með orðunum „veggur hlaðinn úr klömbrum" og klömbrum skilið sem þágufall fleirtölu af kvenkyns- orðinu klambra, sem síðan er gert að flettiorði. Skýring orðsins klambra er auk þess vafasöm, en hún virðist tekin orðrétt úr íslenskri orðabók 1983. Sjá Skýringar og fræði 1988:336.
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138

x

Orð og tunga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.