Helga Law Journal

Ukioqatigiit
Ataaseq assigiiaat ilaat

Helga Law Journal - 01.01.2021, Qupperneq 33

Helga Law Journal - 01.01.2021, Qupperneq 33
Helga Law Journal Vol. 1, 2021 Pétur Dam Leifsson 3534 Basel en fór þaðan yfir í Genfarakademíuna þar sem hann lærði hjá Burlamaqui sem þá var þekktur fræðimaður um lög þjóðanna og þar kynntist hann verkum Wolff og þá varð ekki aftur snúið. Vattel stefndi á þessum tíma á frama sem diplómat í þjónustu Prússlands og síðar Saxlands en lítið gekk upp í þeim fyrirætlunum hans og sneri hann þá heim til Neuchatel þar sem hann sat næsta áratuginn eða svo við skriftir um þjóðarétt. Höfuðrit Vattel um þjóðarétt, The Law of Nations — or the Principles of Natural Law Applied to the Conduct and to the Affairs of Nations and of Sovereigns — kom fyrst út á frönsku árið 1757 og sló þegar í gegn en engin bók um þjóðarétt önnur en De juri beli ac pacis hafði viðlíka áhrif. Útgáfan vakti slíka athygli valdhafa í Evrópu og víðar að Friðrik Ágústus II. af Saxlandi kvaddi Vattel þegar á sinn fund til Dresden og bauð honum stöðu diplómats sem hann þáði enda hafði hann lengi framan af ævi þráð slíkt tækifæri. Velgengni bókarinnar héldu engin bönd og frá meginlandinu breiddist hún út í þýddum útgáfum til Englands og síðan til Bandaríkjanna og frá 18. og fram á 19. öld varð Þjóðaréttur Vattel leiðandi rit.102 En hvað var það sem olli slíkum straumhvörfum með útgáfu ritsins? Einfalda svarið er að þarna kom í fyrsta skipti fyrir sjónir manna fræðirit sem gaf heildstæða mynd af þjóðarétti sem sérstöku réttarkerfi formlega fullvalda og jafnstæðra ríkja sem fól í sér greiningu á reglum um samskipti þeirra í stríði jafnt sem á friðartímum. En fram til þess hafði þjóðaréttur fremur verið skilgreindur sem safn altækra reglna óháð ríkjum sem þjóðréttaraðilum, meira í anda ius gentium í Rómarrétti, reglna sem áttu allt eins við um einstaklinga. Má því segja að einstaklingar og önnur samskipti aðila á milli landa en á milli ríkjanna sem slíkra hafi fyrst verið tekið alfarið út úr menginu sem grundvöllur þjóðaréttar hjá Vattel. Vattel sótti einnig mjög í smiðju Wolff um ýmis efni, til dæmis varðandi áhersluna á formlegt jafnræði fullvalda ríkja að þjóðarétti, en við bættist nú sú nýstárlega hugsun í anda síðari tíma vildarréttar að einungis ríkin væru þess umkomin að afmarka réttindi og skyldur að þjóðarétti. Var nálgun Vattel þó alls ekki sú að eðlisréttur væri þýðingarlaus við greiningu á þjóðarétti þótt áherslan væri á sammæli ríkja enda taldi hann sig feta í fótspor Grótíusar og Wolff í þeim efnum. Það sem þó kannski skiptir ekki síður máli er að Vattel setur fyrstur fram efnisreglur þjóðaréttarins á þann skipulega hátt sem við þekkjum í dag í ritum um almennan þjóðarétt, þar sem lið fyrir lið eru skilgreindar og útskýrðar gildandi reglur réttarins um ríkið sem þjóðréttaraðila, þjóðréttarsamninga, lögsögu ríkja, úrlendisrétt, lög í stríði og ábyrgð ríkja, o.s.frv.103 Annað sem einnig aðgreinir Vattel frá fyrirrennurum hans og tengir framlag hans við síðari tíma þróun í átt til vildarréttar er nýstárleg áhersla á mikilvægi málsmeðferðarreglna í samskiptum ríkja.104 Þá hafði það þýðingu að Vattel skrifaði á frönsku en ekki á latínu og textinn var aðgengilegur. Fulltrúar ríkja höfðu einnig eðlilega áhuga á hugmyndum Vattel þar sem nálgun hans fól einnig í sér frelsi fullvalda ríkja til 102 Emmanuelle Jounnet, „Emer de Vattel (1714–1767)“ í Bardo Fassbender og Anne Peters (ritstj.), The Oxford Handbook of The History of International Law (Oxford University Press 2012) bls. 1118. 103 Sama heimild bls. 1119–1120. 104 Koskenniemi (n 4) bls. 120. þess að ráða til lykta sínum innri málum án afskipta annars konar þjóðaréttar.105 Nálgun sem náði svo að segja vissum hápunkti undir lok 19. aldar, en hefur aftur látið nokkuð undan síga eftir síðari heimsstyrjöld og allt til dagsins í dag með uppgangi hugmynda um einstaklingsbundin og ófrávíkjanleg réttindi einstaklinga að þjóðarétti. Sem fyrr segir leit Vattel mjög til Wolff og verka hans sem leiðarljóss en nálgaðist viðfangsefnið þó meira í anda aðleiðslu út frá framkvæmd ríkja fremur en sem rökfræðilega afleiðslu í anda Wolff, en Vattel var sérlega umhugað um að verk hans hefðu hagnýtt gildi. Í anda Grótíusar og Wolff vísaði Vattel þó til þess að helgustu reglur þjóðaréttarins mætti leiða af eðlisrétti og hélt sig við fjórgreiningu Wolff á reglum þjóðaréttar sem leiddu þá ýmist af eðlisrétti, samkomulagi ríkja, beinu eða óbeinu, og loks væru það almennar reglur í anda ius gentium sem ríki almennt töldust hafa gengist við og yrðu þá að hlíta. Vattel útfærði einnig frekar hugmyndir Pufendorf og Wolff um formlegt jafnræði fullvalda ríkja að þjóðarétti. En þótt Vattel gæfi þannig eðlisrétti að hætti fyrirrennara sinna slíkt formlegt vægi og sess þá útfærði hann sýn sína á regluverk þjóðaréttar þannig að þótt eðlisréttur fæli í sér skuldbindingar sem mæddu á samvisku valdhafanna þá væru það þó þeir flokkar reglna sem væru mannasetningar sem einkum hefðu praktíska þýðingu í samskiptum ríkja.106 Er ljóst að Vattel hafði með þeirri nálgun varðað veginn í átt til áherslna í anda vildarréttar í þjóðarétti á 19. öld. Framangreint tímabil í sögu þjóðaréttar á 18. öld var í raun sérlega frjótt og áhugavert og vissulega hefði hér mátt kynna til sögunnar mun fleiri fræðimenn sem settu þá svip sinn á þróun þjóðaréttar í ýmsum efnum en þetta var gullöld fjölfræðinga sem skrifuðu margra binda doðranta, þar á meðal um þjóðarétt. Hér verður það þó látið kyrrt liggja að staldra mikið lengur við það, en þess í stað verður nú aðeins vikið að áhrifaríkum hugmyndum nokkurra helstu heimspekinga í Evrópu frá 18. og fram á 19. öld, sem varða alþjóðasamskipti og þjóðarétt, þ.e. þeirra Rousseau, Kant og Hegel, en þeir áttu hver með sínum hætti eftir að marka viss spor fram í tímann þegar kemur kenningum um þjóðarétt. Þetta voru átakatímar í Evrópu sem náðu hámarki með frönsku byltingunni undir lok 18. aldar og síðan í Napóleonstríðunum á öndverðri 19. öld sem lyktaði með Vínarfriði árið 1815. Frá upplýsingunni tók við háskeið iðnbyltingar á Vesturlöndum, öld íhaldssemi, en víða í bland við uppgang þjóðernisrómantíkur, en frá sjónarhóli þjóðaréttar helst þróun í átt til þeirrar sýnar að þjóðaréttur væri hreinn vildarréttur. 105 Jounnet (n 102) bls. 1121. 106 Neff (n 5) bls. 194–198.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180
Qupperneq 181
Qupperneq 182
Qupperneq 183
Qupperneq 184
Qupperneq 185
Qupperneq 186
Qupperneq 187
Qupperneq 188
Qupperneq 189
Qupperneq 190
Qupperneq 191
Qupperneq 192
Qupperneq 193
Qupperneq 194
Qupperneq 195
Qupperneq 196
Qupperneq 197
Qupperneq 198
Qupperneq 199
Qupperneq 200
Qupperneq 201
Qupperneq 202
Qupperneq 203
Qupperneq 204
Qupperneq 205
Qupperneq 206
Qupperneq 207
Qupperneq 208
Qupperneq 209
Qupperneq 210
Qupperneq 211
Qupperneq 212
Qupperneq 213
Qupperneq 214
Qupperneq 215
Qupperneq 216
Qupperneq 217
Qupperneq 218
Qupperneq 219
Qupperneq 220
Qupperneq 221
Qupperneq 222
Qupperneq 223
Qupperneq 224

x

Helga Law Journal

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Helga Law Journal
https://timarit.is/publication/1677

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.