Helga Law Journal

Ukioqatigiit
Ataaseq assigiiaat ilaat

Helga Law Journal - 01.01.2021, Qupperneq 36

Helga Law Journal - 01.01.2021, Qupperneq 36
Helga Law Journal Vol. 1, 2021 Pétur Dam Leifsson 3736 6 Framlag ýmissa helstu heimspekinga á 18.–19. öld til þjóðaréttar — Rousseau, Kant og Hegel Á meðal kunnra heimspekinga sem ótvírætt lögðu sitt af mörkum til frekari framþróunar þjóðaréttar á 18. og 19. öld, án þess þó að þeir hafi fyrst og fremst helgað sig fræðigreininni, eru þeir Jean-Jacques Rousseau (1712–1778), Immanuel Kant (1724–1804) og Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770–1831). Þrátt fyrir mismunandi áherslur settu þeir allir fram áhrifaríkar hugmyndir um samskipti ríkja og um þjóðarétt. Franski heimspekingurinn Rousseau, sem fæddur var inn í fjölskyldu kalvínista í Genf í Sviss en bjó lengstum í Frakklandi, átti afar kaflaskipta ævi, en vék nokkuð að þjóðarétti á sínum bestu árum sem fræðimaður upp úr miðri 18. öld. Efasemdamaðurinn Rousseau sem boðaði visst afturhvarf til náttúrunnar hefur oft verið teiknaður upp sem fremur neikvæður þegar kemur að trú á samstarf ríkja. Hvað varðar lögin almennt þá leit Rousseau svo á að hugmyndir um eðlisrétt eða guðslög hæfðu ágætlega í fullkomnu samfélagi en skorti viðurlög og þjónuðu þannig í reynd aðeins hagsmunum þeirra slæmu sem sæju enga ástæðu til að virða lög og þess vegna væri rík þörf á mannasetningum.107 Í raun var Rousseau því einkum upptekinn af þjóðfélagsmeinum og mögulegum bestu tæku lausnum og litast hugmyndir hans um þjóðarétt af því auk þess sem hann setti fram hugmyndir um tilvist almannavilja í samfélagi sem væri óháður einstaklingunum en ætti að birtast í persónu ríkisins. Þegar kom að þjóðarétti taldi hann slíkar reglur einkum vera tækifærisbundnar mannasetningar fremur en byggðar á almennum gildum. Að sama skapi væru átök ríkja óumflýjanleg þar sem hvorki væri eining um grundvallarreglur né heldur væri einn fullvalda valdhafi bær til að tryggja framfylgd reglna í samskiptum ríkja. Rousseau taldi, ólíkt til dæmis Hobbes, að þetta ástand óeiningar og átaka væri þó ekki manninum eðlislægt heldur leiddi það af sögulegri þróun í átt til alþjóðakerfis fullvalda ríkja sem teldu sig hafa aðgreinda hagsmuni. Eina lausnin á þessu ástandi væri að mati Rousseau að gerður yrði samfélagssáttmáli sem væri þá grundvöllur að eiginlegu alþjóðasamfélagi og þá í formi einhvers konar ríkjasambands eða sambandsríkis sem væri gerlegt þar sem menningarleg samstaða væri fyrir hendi, sbr. Evrópu. Sjálfur var Rousseau þó ekki bjartsýnn á að slíkt gæti orðið til á hans tímum þar sem það væri ekki vilji valdhafanna, auk þess sem að vissir vankantar fylgdu einnig slíku bandalagi.108 Má segja að þessar hugleiðingar Rousseau kallist nokkuð á við síðari tíma þróun í átt til alþjóðastofnana. Annar frægur heimspekingur sem gaf sig nokkuð að réttarheimspeki og þjóðarétti var Immanuel Kant, sem ól manninn sem fræðimaður og síðar prófessor við Háskólann í Köningsberg í Austur-Prússlandi (nú Kalíníngrad í Rússlandi). Helsta framlag Kant í þessum efnum snerist um þýðingu 107 Koskenniemi (n 4) bls. 108. 108 Georg Cavalar, „Jean Jacques Rousseau (1712–1778)“ í Bardo Fassbender og Anne Peters (ritstj.), The Oxford Handbook of The History of International Law (Oxford University Press 2012) bls. 1114–1116. lýðræðisskipulags fyrir viðhald friðarins, auk þess sem hann setti fram hugmyndir um það sem kallast „cosmopolitan law“ og má telja undanfara síðari tíma hugmynda um einstaklingsréttindi sem nauðsynlegan hluta þjóðaréttar. En auk þess setti Kant einnig fram heildstæðar hugmyndir sínar um eiginlegar alþjóðastofnanir ríkja.109 Kant setti helstu hugmyndir sínar um alþjóðasamskipti fram í ritinu Perpetual Peace sem kom út 1795. Í grunninn virðist Kant fremur efins um að í samskiptum ríkja myndi birtast hið góða í eðli manna og verkefnið væri því fyrst og fremst það hvernig tryggja mætti frið milli ríkja með andstæða hagsmuni. Rannsóknir Kant leiddu hann í fyrsta lagi að því að það væri skýr tenging á milli stjórnskipunar í ríkjum og afstöðu þeirra til friðar. Í öðru lagi var sýn Kant á þjóðarétt normatíf, þ.e. að þjóðarétti bæri að stuðla að varðveislu friðarins, en til þess væri nauðsynlegt að ríki mynduðu friðarbandalög sem ekki íhlutuðust í einkamálefni ríkja heldur væru miðstöð fyrir úrlausn deilumála og sameiginlegar varnir gegn árásum. Í þriðja lagi setti Kant fram hugmyndir sínar um „cosmopolitan law“ sem væru þá þau alþjóðalög sem fælu í sér beinar og almennar reglur um samskipti ríkja við útlendinga þar stadda, nokkuð í anda ius gentium Rómverja, og væri í sjálfu sér aðgreinanlegt réttarsvið frá þjóðarétti sem gilti aðeins um samskipti ríkja. Hreyfiafl á bak við slíka jákvæða þróun taldi Kant geta leitt af almennum réttindum manna en réttarríki myndu almennt virða fyrirkomulag slíkra réttinda gagnvart borgurum hvers annars í skjóli lögmála um gagnkvæman hag ríkja af slíku.110 Kant gerði þó skýran greinarmun á lögum og siðferði en æðsta menningarstig ríkis og samfélags fælist í því að vilja undirgangast reglur, þ.e. sjálft réttarríkið. Á alþjóðasviðinu birtist þetta í því að ríki leituðust við að samhæfa vilja sinn til að auka athafnafrelsi einstaklingana og virðingu fyrir gagnkvæmum réttindum. Ríkin myndu að lokum sjá hag sinn í því að hemja sig og sýna gagnkvæma virðingu og samvinnu og virða rétt annarra en gagnkvæmni væri algert lykilhugtak í þjóðarétti.111 Ekkert ríki gæti til lengdar reynt að réttlæta framgöngu sem það samþykkir ekki sjálft sem almenna breytni því ríki væru í reynd innbyrðis háð að verulegu leyti. Ríkjum væri því frjálst að vinna að eigin hagsmunum og hugmyndum ef viðlíka réttur annarra ríkja væri virtur. Þá má lesa úr skrifum Kant hugmyndir um sjálfsákvörðunarrétt þjóða sem síðar varð grundvallarregla.112 Hugmyndir Kant um þjóðarétt voru þannig í anda húmanisma en um margt framúrstefnulegar á hans tíma mælikvarða og reyndust afar merkilegar og forspáar með hliðsjón af síðari tíma þróun. Þriðji og heimspekingurinn, og vísast sá einn sá umdeildasti sem lét sig þjóðarétt nokkuð varða, var hinn þýski Hegel, en áherslur hans marka brotthvarf frá anda upplýsingarinnar og í átt að rómantískri þjóðernisstefnu 19. aldar. Grunnhugmynd Hegel var sú að maðurinn gæti aðeins lifað innihaldsríku lífi í 109 Pauline Kleingeld, „Immanuel Kant (1724–1804)“ í Bardo Fassbender og Anne Peters (ritstj.), The Oxford Handbook of The History of International Law (Oxford University Press 2012) bls. 1123. 110 Neff (n 5) bls. 188–189. 111 Sama heimild bls. 251. 112 Pauline Kleingeld, „Immanuel Kant (1724–1804)“ í Bardo Fassbender og Anne Peters (ritstj.), The Oxford Handbook of The History of International Law (Oxford University Press 2012) bls. 1125.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180
Qupperneq 181
Qupperneq 182
Qupperneq 183
Qupperneq 184
Qupperneq 185
Qupperneq 186
Qupperneq 187
Qupperneq 188
Qupperneq 189
Qupperneq 190
Qupperneq 191
Qupperneq 192
Qupperneq 193
Qupperneq 194
Qupperneq 195
Qupperneq 196
Qupperneq 197
Qupperneq 198
Qupperneq 199
Qupperneq 200
Qupperneq 201
Qupperneq 202
Qupperneq 203
Qupperneq 204
Qupperneq 205
Qupperneq 206
Qupperneq 207
Qupperneq 208
Qupperneq 209
Qupperneq 210
Qupperneq 211
Qupperneq 212
Qupperneq 213
Qupperneq 214
Qupperneq 215
Qupperneq 216
Qupperneq 217
Qupperneq 218
Qupperneq 219
Qupperneq 220
Qupperneq 221
Qupperneq 222
Qupperneq 223
Qupperneq 224

x

Helga Law Journal

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Helga Law Journal
https://timarit.is/publication/1677

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.