Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.2013, Blaðsíða 119

Andvari - 01.01.2013, Blaðsíða 119
andvari HEIÐARLEIKI OG HRÆSNI 117 Hér er í raun stillt upp andstæðum innan kirkjunnar, kristninnar eða trúarinn- ar: Heiðarleika, sannleiksleit, hugsanafrelsi, mannúðlegri mildi, ást og mis- kunn er teflt fram andspænis þeirri lögmálshyggju sem farísear voru tákn- gerfingar fyrir um daga Krists en jesúítar í tíð Þorgils gjallanda. - Að vera er stillt upp sem hinni fullkomnu andstæðu þess að þykjast. Heiðarleikinn er lofaður en hræsnin bannfærð. Líta má svo á að boðskapur Þorgils gjallanda sé þessi: Krist er ekki að finna í kirkjunni. Prestarnir tala ekki fyrir munn hans. Krists ber þvert á móti að leita meðal hinna misskildu og ranglega dæmdu, þeirra sem leita sannleikans og ástunda heiðarleika gagnvart sjálfum sér og öðrum.64 Þegar Þorgils gjall- andi afneitaði kirkju sr. Guðna með öllum venjum hennar og kreddum, hafn- aði hann þar með ekki Jesú Kristi sem tákngerfingi mannkærleika, frjálsrar mannúðar og miskunnsemi.65 Þau sönnu gildi var fremur að finna hjá for- dæmdri, burthlaupinni prestsmaddömu eða uppgjafapresti og fríþenkjara en sálusorgaranum sem hélt andlitinu út á við en var hið innra holur og tómur. Þar með er komið að hinni eiginlegu átakalínu sögunnar. Það sem hún snýst um eru átök sannleika og lygi, heiðarleika og hræsni. Þorgils gjallandi sá hræsnina blasa alls staðar við í samfélagi sínu og í sinni hreinræktuðustu mynd í kirkjunni og hjónabandinu, stofnunum sem almennt þóttu heilagar fram undir hans daga þótt nokkuð væri tekið að fjara undan kirkjunni í lok 19. aldar.66 Þorgilsi gjallanda var aftur á móti ekkert heilagt nema sannleikurinn og leitin að honum. Sá sannleikur sem hann þráði fólst í frelsi, mannúð, ást og miskunn. Eins og bent var á urðu sögur Þorgils gjallanda ekki til í tómarúmi. Auk raunsæisstefnunnar og þeirrar menningardeiglu sem hann mótaðist af í Mý- vatnssveit má benda á trúarsögulegar aðstæður. Allt frá því á 18. öld hafði ný heimsmynd verið að ryðja sér til rúms í Evrópu og seint og um síðir hér á landi. Hin hefðbundna heimsmynd hafði Guð að þungamiðju þegar um alheiminn er að ræða og tók samfélagsheildina fram fyrir einstaklinginn. Einstaklingurinn var sköpun Guðs og þegn samfélagsins. Einstaklingurinn bar líka skyldur gagnvart hvoru um sig, Guði og samfélaginu, en átti hins vegar engan rétt umfram þann sem afmörkuð staða hans í sköpunarverkinu og stéttasamfélaginu skóp honum. Nýja heimsmyndin hvíldi aftur á móti á skýringarlíkani náttúruvísindanna og tók einstaklinginn fram fyrir heildina. Manneskjan varð nú a.m.k. í aðra röndina dýr á meðal dýra. Þess vegna varð hún á nýjan hátt áhugavert við- fangsefni til nákvæmrar atferlisfræðilegrar könnunar, ekki síst í samskiptum sínum við aðra. Jafnframt öðlaðist einstaklingurinn nýja stöðu vegna þess að hann átti eigið tilkall til réttinda, þ.e. mannréttinda. Um leið var einstak- lingurinn þó kallaður til nýrrar ábyrgðar, ekki frammi fyrir yfirvöldunum og
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.