Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1968, Blaðsíða 99

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1968, Blaðsíða 99
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN 211 tekið fram, að hér er aðeins átt við eyju þá, er lausu gosefnin mynd- uðu. Sprengigosið hefur gengið á með hrinum og hafa þá stundum orð- ið býsna öflugar sprengingar. Sem sönnun má nefna, að norðan í Háeynni hef ég í móberginu séð blágrýtishnullung, sem vart er undir 200 kg að þyngd, og er hann þó a. m. k. 400 m frá næsta gíg. Nokkurt afl hefur þurft til að slöngva honum þá leið. í lagastafl- anum í eyjunni að suðvestan — í nánd við Kambsgíg — eru tvö þykk lög úr blendingi af kleprum og bólstrabergi, en þau benda til þess, að öðru hverju hafi þeytzt upp blanda af' hraunkviku og brot- um úr bólstrabergi í sígosum. Neðra lagið er neðarlega í bergstál- inu suðvestan í eynni, en hið efra í og á brúninni suður af vitanum. Svo gerðust snögglega þáttaskil í háttalagi gossins og þar með sköpun eyjunnar og framtíðartilveru. Nyrzti gígurinn tók að spúa glóandi bergkviku í stað ösku og gosmalar og streymdi þá mikil hraunelfa austur af gosmalarhaugnum, og breiddist hraunið yfir áður umgetna malarfjöru austan á eynni. Hraunið var mjög þunnfljótandi, ef dæma má af því, hversu jafnt það lagðist yfir hina hallalithi f jöru, þar sem það storknaði sem helluhraun. Þess skal getið, að vel sér til f jörusetsins undir hrauninu á löngum kafla austan í Lágeynni og eins á kafla sunnan í henni. í bergstálinu upp af vestanveðri Kirkjufjöru sézt greinilega, hvernig hraunið hefur lagzt upp að gosmalarhaugnum. Svo er að sjá, að hann hafi verið mjög lítið rofinn, þegar hraunið lagðist að honum. Þá má og sjá þar, hversu þunnfljótandi hraunið hefur verið, að það hefur vand- lega fyllt nærri lóðrétta sprungu, sem myndazt hafði í neðra hraun- lagið austan í Lágeynni, en svo er að sjá, að á Lágeynni séu ekki nema 2 hraunlög — sums staðar lítt aðskilin — og er efra lagið víð- ast grágrýtiskennt. Af einhverjum óþekktum ástæðum liefur hraunið allt í einu hætt að renna niður svo að segja snarbrattan hallann austan í Háeynni, því að 3 síðustu hraunspýjurnar hafa runnið suður eftir Háeynni að austan, en í suðurbrún hennar austan til eru hraunlögin 5. Þar í bergstálinu er mjög fallegur basaltgangur allt í sjó niður, þar sem hraunkvikan hefur vendilega fyllt lóðrétta sprungu, sem mjókk- ar, er neðar dregur. Sprungan hefur sennilega myndazt í gosmalar- hauginn, eftir að hann var orðinn svo samanþjappaður, að sprungu- barmarnir gátu staðið án þess að hrynja. Þessi sprunga stefnir norð-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.