Læknablaðið : fylgirit - 01.07.1978, Síða 110

þáttar um sig er hins vegar ágreining-
ur.2,3,11.
Auk þess að vera liíSbrjóskinu næringar-
efni, er liðvökvinn gífurlega þýSingarmik-
ill sem smurningsefni fyrir liSbrjóskiS.
Jones sýndi fram á þaS þegar áriS 1934,
aS núningsmótstaSa 1 ósmurSum liS var
14 sinnum meiri en f liS smurSum liS-
vökva.^6 Seigja (viscositet) liSvökva hefur
mesta þýSingu varSandi smurningshæfnina.
VitaS er aS seigja liSvökva minnkar meS
aldrinum svo og ef liSur verSur fyrir
bráSum áverka. Er þvi freistandi aS hug-
leiSa hvaSa áhrif þungaálag og hreyfing
hefur á liSi, þar sem seigja liSvökva hef-
ur minnkaS, hvaSa þátt getur þetta t.d.
átt í aS framkalla slitgigt í liS?
MeSan einstaklingur er f vexti tekur liS-
brjóskiS, þ.e.a.s. dýpri lög þess þátt í
myndun kastsins (epiphysis) á sama hátt
og brjóskiS í epiphysulínunni tekur þátt í
lengdarvexti leggjarins. MaSur sér þvi
mitosuskipti í brjóskfrumum á þessu
aldursskeiSi. Er vexti lýkur hætta mitosu-
skipti þessi og viS mælingu á súrefnisnotk-
un liSbrjósks sést aS efnaskipti eru nær
engin.*“ LiSbrjóskiS er þannig mjög
inactivur vefur og endurnýjunarhæfni liS-
brjósks er því mjög takmörkuS. Skemmd
á liSbrjóski er þvi óbætanlegur og mjög
alvarlegur skaSi.
ViS höfum nú drepiS á nokkra líffræSi-
iega og LffeSlisfræSilega þætti varSandi
liSbrjósk. Snúum okkur því enn aS orsök-
um slitgigtar.
TíSkast hefur aS skipta slitgigt í 2 flokka,
þ.e. primer og secunder slitgigt.
MeS secunder slitgigt er átt viS slitgigt,
sem orsakast af undangengnum sjúkdómi
eSa áverka á liS. Sem dæmi um sjúkdóma
má nefna kastlos (epiphyseolysis), Perthes
sjúkdóm eSa meSfætt liShlaup í mjaSmar-
liS, auk ígerSa og annarra bólgusjúkdóma
f liS. Sem dæmi um áverka má nefna
beinbrot, er gengur gegnum liSflöt, veldur
áverka á liSbrjóski og þar sem liSbrjósk
hefur eins og áSur var lýst nær enga
endurnýjunarhæfileika, leiSir slíkt til slit-
gigtar. Undir primer eSa idiopathiska
slitgigt falla þá þau tilfelli, þar sem ekki
er vitaS um neina undangengna orsök.
Ekki eru allir sáttir viS þessa flokkun.
Murray hefur t.d. kannaS 200 tilfelli af
því, sem kallaS var primer slitgigt f
mjaSmarliS. MeS náivvæmri könnun elstu
röntgenmynda af viSkomandi sjúklingum,
komst hann aS raun um aS aSeins 33%
þessara sjúklinga höfSu eSlilega anatomiska
byggingu mjaSmarliSa. MeS öSrum orS-
um, 63% þessara sjúklinga voru f raun
meS þaS sem viS köllum secunder slitgigt.
Hann fann einkenni um dysplacia acetabuli
hjá 25% sjúklinganna og voru flestir þess-
ara sjúklinga konur. Langalgengustu
breytingarnar, sem hann fann, voru hins
vegar breytingar, er samræmdust vægu
kastlosi á lærleggshöfSi. Þessar breyting-
ar sáust f 40% tilfella og voru flest þess-
ara tilfella hjá körlum. Þau 39% tilfella,
þar sem ekki fundust röntgenologisk merki
um undangenginn sjúkdóm, voru aS meiri
hluta hjá konum. Telur höfundur að f
mörgum þessara tilfella hafi trúlega verið
um vægan inflammatoriskan arthritis af
rheumatoid uppruna aS ræSa sem orsök
slitgigtarinnar. Af þessu telur höfundur
óhætt aS álykta að mjög ólíklegt sé, aS
slitgigt komi fram f mjaSmarliSum, sem
séu eSlilegir aS anatomiskri byggingu.
Sú niðurstaSa höfundar, að vægt, ógreint
og einkennalaust kastlos f mjaSmarlið,
væri algengur orsakavaldur slitgigtar sfðar
á ævinni, leiddi hann sfSan til frekari
rannsókna á þessu. Höfundur kannaði
þannig hópa skólanemenda f Bretlandi og
voru valdir hópar, sem lögðu mismikla
stund á ýmsar fþróttir. Höfundur taldi
sig geta fundið áberandi meiri tfðni þess,
er hann nefnir "tilt deformity" (byrjandi
einkenni um kastlos) hjá drengjum, sem
stunduSu ákveðnar greinar fþrótta.
Solomon stySur skoSun Murrays og á
grundvelli rannsókna á 327 mjaSmarliðum
ályktar hann, að slitgigt sé alltaf secunder
sjúkdómur. f staS hinnar gömlu flokkunar
f primer og secunder slitgigt stingur höf-
undur upp á eftirfarandi fldckun:
1. Tilfelli þar sem óeðlilegt álag kemur
á eSlilegt liðbrjósk. Dæmi: Slitgigt sem
orsakast af anatomiskum byggingargöllum,
svo sem dysplacia acetabuli.
2. Tilfelli þar sem eSlilegt álag kemur
á óeSlilegt liðbrjósk. Dæmi: Slitgigt sem
orsakast af bólgusjúkdómum f lið eSa
áverka á liðbrjóski.
3. Tilfelli þar sem eðlilegt álag kemur
á eSlilegt liðbrjósk, en subchondral bein-
byggingu er áfátt. Dæmi: Slitgigt sem
orsakast af osteonecrosis af ýmsu tagi.
AShyllist maður skoðun Murrays ög
Solomons, aS öll tilfelli slitgigtar séu f
raun secunder, er vandinn þó engan veg-
108