Læknablaðið : fylgirit - 01.07.1978, Page 111

inn leystur. MaíSur hefur aSeins samþykkt,
aS öll tilfelli slitgigtar eigi sér undanfar-
andi orsakir, t.d. 1 sjúkdómum 1 liSum
eSa beinum, óeSlilegu sköpulagi liSa eSa
áverkum. MaSur þarf eftir sem áSur aS
komast aS því hverjir þessara þátta eru
veigamestir sem orsakavaldar, á hvern
hátt þeir framkalla slitgigtina, auk fjölda
margs annars.
Aegerter telur algengustu orsök slitgigt-
ar langvarandi notkun og e.t.v. ofnotkun
liSar samfara minnkandi blóSrás til vefj-
anna, er liggja aS liSnum. Vegna þessa
sjáist sjúkdómurinn fyrst og fremst hjá
miSaldra og gömlu fólki. Þetta kann aS
vera rétt aS einhverju leyti. ÞÓ hljóta
aS vakna ótal spurningar, svo sem a)
hvers vegna kemur fram hrörnun 1 sumum
liSum en öSrum ekki ? b) hvers vegna
hrörna hlutar af liSbrjóski ákveSins liSar,
en aSrir hlutar eru litiS slitnir ?
Sumir vilja kenna um óhóflegu álagi. T
mjaSmarliSum er gjarnan bent á, aS mik-
ill þungi komi á lítinn liSflöt og sé þvi
eSlilegt, aS sá hluti USarins slitni. ÞaS
hefur hins vegar sýnt sig, aS hrörnunar-
breytingar koma tiSum fram T liSbrjóski,
sem ekki verSur fyrir þrýstingi af líkams-
þunga. Harrison og Trueta komust t.d.
aS þeirri niSurstöSu, eftir mjög víStækar
rannsóknir, á mjaSmarliSum, aS a) fyrstu
hrörnunarbreytingar sem sjáanlegar voru
1 liSunum voru undantekningarlaust T liS-
brjóskinu og b) hrörnunarbreytingar komu
fyrst fram og voru mestar T þeim hlutum
liSflatar lærleggshaussins, er ekki tók
þungaálag eSa var 1 snertingu viS liSbrjósk
1 acetabulum. Fyrstu hrörnunarbreytingar
voru þannig á liSbrjóski andspænis fovea
acetabuli svo og perifært á liSfleti. Höf-
undar fundu hrörnunarbreytingar 1 liS-
brjóski lærleggshöfuSs hjá öllum einstakl-
ingum 14 ára og eldri. T 71% tilfella voru
hrörnunarbreytingar eingöngu bundnar viS
"non pressure area", f 3% eingöngu viS
"pressure area" en T 26% tilfella voru
hrörnunarbreytingar á báSum svæSum liS-
brjósksins.
Goodfellow og Bullough komust aS nokk-
uS svipuSum niSurstöSum, þótt þeir rann-
sökuSu liSi, er ekki verSa fyrir þunga-
álagi, þ.e. olnbogaliSi. Þeir völdu oln-
bogabSi til rannsóknar, þar sem þar er í
rauninni um fleiri tegundir liSa og fleiri
tegundir hreyfinga aS ræSa innan sama
liSarins. EfniviS sinn fengu þeir frá fólki
á öllum aldri er kom til krufninga.
NiSurstöSur þeirra urSu T stuttu máli sem
hér segir:
1. Radio-humeral liSir T mönnum 18-
30 ára virtust macroskopiskt eSlilegir, en
viS nánari athugun fundust hrörnunarbreyt-
ingar T þeim öllum.
2. Brúnirnar á radiushöfSinu sýna ætiS
fyrst hrörnunarbreytingar.
3. IiSurinn milli ulna og humerus
sýndi yfirleitt engar eSa Utlar breytingar.
4. A aftanverSri liSbrúninni, er skilur
aS capitellum og trochlea humeri, mynd-
aSist oftast sár T HSbrjóskiS. MeS vax-
andi aldri urSu svo breytingar T radio-
humeralHS útbreiddari.
NiSurstöSur urSu þannig svipaSar og hjá
Harrison og Trueta, þ.e. aS T eSlilegum
liS hrörna þau svæSi á HSbrjóskinu fyrst,
er ekki komast T snertingu viS andstæSan
liSflöt. Einnig getur hér haft þýSingu sú
niSurstaSa Salters og McNeil, aS HSbrjósk,
sem er T snertingu viS HSþel, sýni fljót-
lega hrörnunarbreytingar. Sé ekki um
hreyfingu T liSnum aS ræSa, vex liSþeliS
fast viS liSbrjóskiS. Þegar brjóskskemmd-
ir eru komnar fram á brúnum radiushöf-
uSs, verSa sfSan frekari sHtbreytingar af
mekaniskum ástæSum. ViS extension T
olnbogaUS kemur brún radiushöfuSsins T
snertingu viS brún þá, er skilur aS
capitellum og trochlea. Sár kemur þvT
þar fram eins og áSur er lýst. Þegar
skemmdir eru sTSan komnar T HSbrjósk
radio-humeral HSsins, breiSast þær mjög
auSveldlega út, þar sem T liSnum fer bæSi
fram hjararhreyfing svo og snúningshreyf-
ing og þeim liSum er miklu hættara viS
skemmdum en t.d. ulno-humeral HS, þar
sem hreyfing er hrein hjararhreyfing.
Getur þá veriS aS USbrjósk hrörni
vegna of lTtillar notkunar HSsins ? Trueta
og fjölda margir aSrir hafa bent á, aS
næring HSbrjósksins eigi sér staS frá liS-
vökva og subchondral æSakerfi eins og
áSur var lýst, þannig aS vökvinn sTist inn
T liSbrjóskiS. Þannig veldur notkun liSar,
þar sem USbrjósk mætir andstæSu US-
brjóski, til skiptis þrýstingi (compression)
og þenslu (expansion) á USbrjóskinu og
þetta stuSlar aS þvT, aS HSvökvi og vökvi
frá subchondral æSakerfinu sogast inn T
liSbrjóskiS. Samkvæmt ofansögSu ætti
hreyfingarleysi frekar aS leiSa til sUt-
brejdinga T HSum. Trueta hefur komist
aS slíkri niSurstöSu, þar sem hann telur
109