Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.02.1986, Side 68

Tímarit Máls og menningar - 01.02.1986, Side 68
Tímarit Máls og menningar ekki? Þau höfðu frelsað okkur, við frelsuðum okkur ekki sjálf, og sigurveg- arinn setur skilmálana. Spurningin er einungis sú, hvort þetta hafi ekki gerst vegna þess að andspyrnan var svo óveruleg. A þessu stigi get ég ekki sagt, að hvaða marki stjórnmálamennirnir hefðu átt að veita viðnám — menn einsog Adenauer og aðrir. Eg hef á tilfinningunni að ekki hafi verið til að dreifa neinni verulegri baráttu fyrir nýjum stjórnarformum, og hvaða áhrif slík barátta kynni að hafa haft er óútkljáð mál, afþví hún átti sér ekki stað. Ekki einusinni af hálfu sósíaldemókrata og verkalýdshreyfingarinnar? Nei, eiginlega ekki. A þessu skeiði, við skulum segja á árunum 1949 til 1953, kem ég ekki auga á neitt afl sem í alvöru horfðist í augu við þróunina. Síðan kom Marshall-áætlunin, sem var í reynd stór peningagjöf og hafði auðvitað líka mikil efnahagsleg áhrif; það er erfitt fyrir mig, sem er ekki hagfræðingur og sömuleiðis ópólitískur fræðimaður, að sundurgreina það eftirá. Við munum aldrei geta gengið úr skugga um, hvort ósvikin þýsk úrræði hefðu dugað, til dæmis í samhljóðan við Ahlen-áætlunina. En sú var von okkar, og sú von var ekki með öllu ónýtt, þareð ýmis lög sem síðar voru staðfest af ríkisstjórnum Kristilegra demókrata, til dæmis mikil endur- bót á eftirlaunalögunum 1957, gerð af frumkvæði Kristilegra demókrata, voru mikilvægir þættir í Ahlen-áætluninni. En síðan ekki söguna meir. Er hægt að halda því fram, að menningaröflin í landinu hafi myndað mótvægi gegn endurreisn gömlu valdastéttanna? Já, þau mynduðu mótvægi. Frá 1945 framá miðjan sjötta áratug var skeið endurmats og íhugunar. Ég held það hafi verið allmörg rit, aðallega blöð, sem voru bæði kristileg og sósíalísk. Ég vil nefna Frankfurter Hefte sem fyrirmynd og einnig sem dæmi um blað sem hélt fast við þá afstöðu. Þessi blöð höfðu geysimikla útbreiðslu. En þegar til kastanna kom fór hið skelfilega raunsæi sögunnar, sem ég vil kalla svo, með sigur af hólmi. Og ég man ennþá tiltekin smáatriði, til að mynda það að ég hitti ásamt þáverandi forleggjara mínum, dr. Witsch, sem oft bauð mér heim til sín, bæði Þjóðverja og Bandaríkjamenn sem ræddu við okkur orsakir atvinnu- leysisins frá 1929 til 1937, og þeir héldu því allir fram með mjög sannfærandi röksemdum, að til efnahagskreppu mundi aldrei framar koma, því hægt væri að hafa stjórn á þeim öflum sem leiddu til kreppu. Þó ég hefði ekki sjálfur lifað atvinnuleysi, þá talaði ég útfrá reynslu verkamanna sem ég hafði verið sex ár samvistum við í stríðinu og útfrá mörgum og löngum sam- ræðum við menn sem höfðu reynt atvinnuleysi í sínum verstu myndum. Fyrir þeim hafði Hitler sjálfur verið tákn vonar afþví hann hét þeim vinnu. Vinnan sem hann síðan veitti þeim var stríðið, það skildu þeir líka, vegna þess að sumir þeirra voru mjög vel að sér í pólitískum efnum, jafnt verkamenn sem óbreyttir skrifstofumenn. 58
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.