Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.2011, Síða 125

Tímarit Máls og menningar - 01.11.2011, Síða 125
D ó m a r u m b æ k u r TMM 2011 · 4 125 Bjarni treystir sér ekki til að yfirgefa land sitt og búskapinn, þótt Helga biðji hann um það. Meginástríðurnar í lífi hans fara ekki saman, því hefðbundið líf sauðfjárbóndans á allt fram undir það síðasta sterkari ítök í honum en ástin. „En viljinn til þín var í holdi mínu“ (bls. 69) segir Bjarni eigi að síður. Alla ævi hefur hann talið sig bundinn Helgu vegna ástríðu sinnar, ástríðu sem í hans augum var ekki jafn göfug og ástin á landinu. Hann áttar sig þó seint og um síðir á því að sá neisti ástríðunnar var ekkert síður en önnur ást „af góðri nátt­ úru kveiktur“ (bls. 71). Eins og Bjarni bendir á fékk Helga „ávöxtinn af okkar blossa“ (bls. 72), dótturina Huldu. En hún leynir fað­ erninu og Bjarni lítur á það sem dreng­ skaparmál að gera ekki kröfu til barns­ ins, þar sem slík krafa myndi óhjá­ kvæmilega kasta rýrð á mannorð Helgu. Jörðin sem Bjarni naut í stað Helgu og dótturinnar rennur því til systkina­ barns. Þegar upp er staðið breytti það engu um þróun samfélagsins, um framþróun og uppbyggingu sveitanna til frambúðar, hvort Bjarni ræktaði sína jörð eður ei. Þótt honum hafi – öfugt við Bjart í Sumarhúsum – tekist að greiða sínar skuldir fyrir fimmtugt og lifa af varð framtíðarsýn hans undir. Landbúnaðurinn er í sögulok ekki leng­ ur sú kjölfesta sem Bjarni trúði að hann gæti orðið, framtíðin er í borginni. Eigi að síður er engum blöðum um það að fletta að borgin hefði valdið Bjarna von­ brigðum líka, þar hefði „lífsmegnið fjar­ að út“ (bls. 69) eins og hann orðar það. Sú niðurstaða sem Bjarni kemst að um kærleikann er nátengd því þegar Helga bað hann að fylgja sér. Þá kom hann að vegamótum í lífi sínu: „Vegslóð­ inn sem ég hafði gengið fram að því greindist nú í tvennt. Ég fór þá báða. Og hvorugan þó. Í þeim skilningi að ég gekk annan þeirra – en hafði huga minn allan hinum megin. Hjá þér.“ (Bls. 82.) Það er ekki fyrr en Bjarni kennir nálægðar dauðans að hann treystir sér til að viður­ kenna að ástríðan fór líklega saman við kærleikann eftir allt saman – en þá er Helga látin fyrir löngu. Svar hans við bréfi hennar kemur því of seint þótt það sé bæði ítarlegt, einlægt og fallegt. * Í raun er Bjarni líkt og Bjartur forðum svo mikill gallagripur á tilfinningasvið­ inu að lesandinn á tiltölulega auðvelt með að skilja þvergirðingsháttinn, stolt­ ið og trúmennskuna gagnvart jörðinni. Samúðin er af sama toga og með Bjarti sem að lokum hverfur í faðm heiðarinn­ ar til að heyja dauðastríðið með Ástu Sóllilju. Söguhetja Bergsveins býr þó ekki yfir slíkri reisn sem sést m.a. í því að í Svari við bréfi Helgu er það til að mynda ekki eiginkonan í verkinu sem drepur rollu til að halda lífi og hefna sín líkt og í Sjálfstæðu fólki, heldur hann sjálfur, sauðfjárunnandinn. Og ástæðan er í hans tilfelli skömm yfir að hafa níðst á henni fremur en lífsnauðsyn. Bjarni er bæði lítilmótlegur og kómísk­ ur á því augnabliki er hann drepur sak­ laust dýrið einungis af því hann getur ekki horfst í augu við það sem hann hefur sjálfur gert. Samvörunin við aðra sem ást hans og/eða losti hefur beinst að er augljós. Bjarna hefur ekki tekist að gera neinni þeirra þriggja kvenna er hann elskar nokkuð gott. Unni hefur hann svikið og gert að óhamingjusamri nöldurkerlingu, Helgu sveik hann líka með vali sínu og veit eftir það lítið um hvernig henni raunverulega reiðir af. Huldu dóttur sína hefur hann ekki stutt með nokkrum hætti, hún var alfarið á forræði móður sinnar sem sá ein um að koma henni til mennta í borginni.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.