Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.2011, Blaðsíða 32

Tímarit Máls og menningar - 01.11.2011, Blaðsíða 32
Þ r ö s t u r H e l g a s o n 32 TMM 2011 · 4 sögu,4 en söguna má einnig skilja sem afbyggingu á henni. Gerður hefur verið skýr greinarmunur á þessum hugtökum en þau eru flókin og sam­ spilið á milli þeirra margvíslegra en svo að hægt sé að henda reiður á því í stuttri grein. Menning er fyrst og fremst það sem maðurinn bætir við náttúruna með umgengni sinni við hana – menning er það sem mað­ urinn gerir, hugsar, segir.5 Lengst af hefur verið litið þannig á að menn­ ingin hafi í sjálfu sér ekkert með náttúruna að gera að öðru leyti frekar en orð hafi eitthvað með hluti að gera þótt þau nefni þá og skýri. Saga Gyrðis leiðir aftur á móti í ljós að það er engin náttúra, upphafleg eða ósnortin og utan mannlegrar vitundar. Náttúruna þekkjum við fyrst og fremst út frá tengslum okkar við hana: umgengni, nýtingu, ræktun, hugsun, orðun. En þar með er ekki öll sagan sögð því að merkingin sem sköpuð hefur verið um náttúruna (manninn, heiminn) er óstöðug og jafnvel haldlítil: (g)yrðingarnar eru ótraustar. Í þessari grein verður fótsporum aðalsöguhetjunnar inn í skóginn fylgt með nákvæmum lestri í anda nýrýninnar en á leiðinni verður gripið til ýmissa tækja og tóla sem hugvísindi síðustu áratuga hafa fært okkur. Aðferðin sprettur af frásögninni – greinin er nokkurs konar gönguferð um texta Gyrðis – sem er fínlega tálguð að hætti höfundar. * „Ég las blöðin“ eru fyrstu þrjú orð sögunnar og gætu vísað til tínslu laufblaða (af trjám aldingarðsins) en söguhetjan er að lesa dagblöðin (hina forboðnu ávexti menningarinnar?) „í daufri birtunni frá eld­ húsglugganum“ (bls. 59). Strax í byrjun slær því saman grunnand­ stæðum sögunnar sem jafnframt eru grunnandstæður vestrænnar menningarsögu eins og mannfræðingurinn Claude Lévi­Strauss benti á, hið hráa (náttúran) og hið eldaða (menningarlega meðhöndluð nátt­ úran), hið leyfilega og hið bannaða – líta mætti á eldhúsið sem vettvang glæpsins, syndafallsins sem felst í því að breyta upphaflegu ástandi sköpunarverksins, náttúru í menningu.6 Fyrir utan gluggann sést grár himinn og gljáandi laufblöð á álmtré. Maðurinn drekkur te en (soðin) laufblöðin úr katlinum eru orðin svört og sökkva til botns í bollanum. Hann er einn og það er ekkert í blöðunum „frekar en venjulega“ en hann les þau samt „eins og alltaf“ þótt Isaac Bashevis Singer hafi sagt að „morgunlestur á dagblöðum væri hliðstæða þess að taka eitur á fastandi maga“ (bls. 59).7 Menningin, hin meðhöndlaða eða eldaða náttúra, er með öðrum orðum eitur sem söguhetjan hefur aldrei getað vanið sig af, eins og hún segir. Maðurinn kveikir sér í sígarettu – einnig þannig er
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.