Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.2011, Qupperneq 32

Tímarit Máls og menningar - 01.11.2011, Qupperneq 32
Þ r ö s t u r H e l g a s o n 32 TMM 2011 · 4 sögu,4 en söguna má einnig skilja sem afbyggingu á henni. Gerður hefur verið skýr greinarmunur á þessum hugtökum en þau eru flókin og sam­ spilið á milli þeirra margvíslegra en svo að hægt sé að henda reiður á því í stuttri grein. Menning er fyrst og fremst það sem maðurinn bætir við náttúruna með umgengni sinni við hana – menning er það sem mað­ urinn gerir, hugsar, segir.5 Lengst af hefur verið litið þannig á að menn­ ingin hafi í sjálfu sér ekkert með náttúruna að gera að öðru leyti frekar en orð hafi eitthvað með hluti að gera þótt þau nefni þá og skýri. Saga Gyrðis leiðir aftur á móti í ljós að það er engin náttúra, upphafleg eða ósnortin og utan mannlegrar vitundar. Náttúruna þekkjum við fyrst og fremst út frá tengslum okkar við hana: umgengni, nýtingu, ræktun, hugsun, orðun. En þar með er ekki öll sagan sögð því að merkingin sem sköpuð hefur verið um náttúruna (manninn, heiminn) er óstöðug og jafnvel haldlítil: (g)yrðingarnar eru ótraustar. Í þessari grein verður fótsporum aðalsöguhetjunnar inn í skóginn fylgt með nákvæmum lestri í anda nýrýninnar en á leiðinni verður gripið til ýmissa tækja og tóla sem hugvísindi síðustu áratuga hafa fært okkur. Aðferðin sprettur af frásögninni – greinin er nokkurs konar gönguferð um texta Gyrðis – sem er fínlega tálguð að hætti höfundar. * „Ég las blöðin“ eru fyrstu þrjú orð sögunnar og gætu vísað til tínslu laufblaða (af trjám aldingarðsins) en söguhetjan er að lesa dagblöðin (hina forboðnu ávexti menningarinnar?) „í daufri birtunni frá eld­ húsglugganum“ (bls. 59). Strax í byrjun slær því saman grunnand­ stæðum sögunnar sem jafnframt eru grunnandstæður vestrænnar menningarsögu eins og mannfræðingurinn Claude Lévi­Strauss benti á, hið hráa (náttúran) og hið eldaða (menningarlega meðhöndluð nátt­ úran), hið leyfilega og hið bannaða – líta mætti á eldhúsið sem vettvang glæpsins, syndafallsins sem felst í því að breyta upphaflegu ástandi sköpunarverksins, náttúru í menningu.6 Fyrir utan gluggann sést grár himinn og gljáandi laufblöð á álmtré. Maðurinn drekkur te en (soðin) laufblöðin úr katlinum eru orðin svört og sökkva til botns í bollanum. Hann er einn og það er ekkert í blöðunum „frekar en venjulega“ en hann les þau samt „eins og alltaf“ þótt Isaac Bashevis Singer hafi sagt að „morgunlestur á dagblöðum væri hliðstæða þess að taka eitur á fastandi maga“ (bls. 59).7 Menningin, hin meðhöndlaða eða eldaða náttúra, er með öðrum orðum eitur sem söguhetjan hefur aldrei getað vanið sig af, eins og hún segir. Maðurinn kveikir sér í sígarettu – einnig þannig er
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.