Milli mála - 2020, Page 224
224 Milli mála 12/2020
NOKKUR ORÐ UM LÝSÍAS
10.33112/millimala.12.8
að hann hafi verið á lífi 459/8–380 f.o.t. en sennilega er rangt með
fæðingarár hans farið. Fræðimenn telja nú að Lýsías hafi ekki fæðst
fyrr en um 445 f.o.t. Hann var ættaður frá Sýrakúsu á Sikiley en
Kefalos, faðir hans, flutti með fjölskylduna til Aþenu að boði
Períklesar. Frá þessu greinir Lýsías sjálfur í 12. ræðu sinni, sem ber
titilinn Gegn Eratosþenesi.2 Í Aþenu rak Kefalos verksmiðju sem fram-
leiddi skildi og varð maður auðugur. Honum og sonum hans –
Evþýdemosi, Lýsíasi og Pólemarkosi – bregður fyrir í Ríkinu eftir
Platon en ólíkt Pólemarkosi og Kefalosi eru Lýsías og Evþýdemos
þöglir áheyrendur samræðunnar.3
Þeir Kefalosarsynir fluttu síðar til Þúríoí á Suður-Ítalíu, sennilega
skömmu eftir að Pelópsskagastríðið braust út árið 431 f.o.t. Þar mun
Lýsías hafa numið mælskulist hjá Teisíasi. Eftir ófarir Aþeninga í
Sikileyjarleiðangrinum á árunum 415–413 f.o.t. hrökkluðust þeir
bræður burt frá Suður-Ítalíu og voru árið 412 f.o.t. komnir aftur til
Aþenu.
Óljóst er hvenær Lýsías hóf feril sinn sem ræðuhöfundur. Lýsí-
asar er enn getið í annarri samræðu Platons sem ber heitið Fædros.4
Hann virðist þá þegar vera orðinn frægur fyrir ræður sínar en í sam-
ræðunni er höfð eftir honum fremur ómerkileg ræða um að ungur
maður ætti heldur að láta undan vilja elskhuga sem er ekki ástfang-
inn fremur en elskhuga sem er ástfanginn af honum. Sögutími sam-
ræðunnar er óljós, ef til vill af ásettu ráði, en virðist vera einhvern
tíma skömmu eftir 412 f.o.t. Lýsías er sagður ungur maður og
kominn aftur til Aþenu frá Suður-Ítalíu og Pólemarkos bróðir hans
er enn á lífi. Eftir að Aþena hafði tapað Pelópsskagastríðinu fyrir
Spörtu árið 404 f.o.t. komst á ógnarstjórn þrjátíumenninganna svo-
nefndu. Þrjátíumenningarnir ofsóttu þá sem þeir töldu sér óvilhalla
en þörfnuðust líka fjár til að viðhalda spartversku hersetuliði og
urðu auðugir útlendingar í Aþenu sérstaklega fyrir barðinu á þeim.
Lýsías og Pólemarkos voru teknir höndum, eignir þeirra voru gerðar
2 Röð ræðnanna er hvorki aldursröð né frá höfundi komin, heldur byggist hefðin á handritageymd-
inni. Um varðveislu textans má lesa í formála Christophers Carey að fræðilegri útgáfu hans, Lysiae
Orationes cum Fragmentis, Oxford: Clarendon Press, 2007, bls. v–xli.
3 Ríkið kom út í íslenskri þýðingu Eyjólfs Kjalars Emilssonar hjá Hinu íslenska bókmenntafélagi
árið 1991.
4 Fædros kom út í íslenskri þýðingu Eyjólfs Kjalars Emilssonar hjá Hinu íslenska bókmenntafélagi
árið 2019.