Saga - 1993, Page 184
182
GUÐMUNDUR HÁLFDANARSON
björn Þorkelsson „glaðvær, lágvaxinn ... glöggur kosningasmali og
þá með augu á hverjum fingri", „iðnaðarmenn úr Reykjavík, dugnað-
arlegir í fasi, myndarlegir á velli, en luralegir og axlir örlítið teknar að
síga af erfiði undangenginna ára", stórkaupmenn sem höfðu „lært þá
miklu list að græða fé á því að veita náunganum þjónustu", „bændur
með útitekin andlit og sigggrónar hendur" og „kvenskörungar [sem
gengu] um með pilsaþyt" (bls. 346-7). Hannes gerir ekki skoðun
íhaldsmanna á Framsóknarflokki að sinni, en áherslan á upplitsdjarfa
athafnamenn, dugnaðarlega iðnaðarmenn og bændur með sigggrónar
hendur á greinilega að verka á lesandann sem jákvæð andstæða við
undirferli Hriflumanna.
Það vekur því enga furðu að aðgerðum íhalds- og sjálfstæðismanna
er hvarvetna lýst á jákvæðan hátt, á meðan andstæðingarnir eiga sér
tæpast viðreisnar von. I álitamálum eins og þingrofsmálinu árið 1931
(bls. 441-55) er endanleg niðurstaða Hannesar að aðgerðir framsókn-
armanna hafi verið stjórnarskrárbrot og ekki finnst honum neitt til-
tökumál að hópar andstæðinga þingrofsins hafi veist að framsókn-
armönnum og fulltrúum Dana á íslandi með hótunum.12 Fróðlegt er
að bera þetta saman við það sem Hannes segir um Gúttóslaginn árið
eftir, þar sem verkafólk í Reykjavík reyndi að hafa áhrif á gerðir
bæjarstjórnar með ofbeldi. Rekur hann röksemdir Jóns Þorlákssonar
um nauðsyn varalögreglu „sem kveðja mætti saman, þegar þurfa
þætti, til þess að bæla niður eða koma í veg fyrir óeirðir og halda uppi
reglu" (bls. 472). Hvorki Jón né Hannes virðast hins vegar hafa séð
þörf fyrir slíkt lið í æsingnum vegna þingrofsins. Reyndar er umfjöll-
unin um Gúttóslaginn og orsakir kreppunnar í ævisögu Jóns Þorláks-
sonar mjög sérkennileg. Kenning Hannesar um samhengi slagsins og
efnahagsástandsins er sú að slagurinn hafi „alveg eins [veriðj orsök
kreppunnar og afleiðing hennar" (bls. 473). Þetta rökstyður hann með
því að óbilgjörn afstaða verkalýðsins gagnvart kauplækkunum hafi
valdið miklu atvinnuleysi á kreppuárunum og skuldasöfnun hjá út-
gerðarmönnum. Á kreppuárunum dró hins vegar hvorki úr kaup-
mætti launa né bar á versnandi viðskiptakjörum, segir Hannes; „flest
kreppuárin voru viðskiptakjör hagstæð, ærinn fiskur í sjó og fisk-
12 Sjá t.d. lýsingu Eysteins Jónssonar á „skrílvikunni" í bók Vilhjálms Hjálmarsson-
ar, Eysteinn íeldlínu stjórnmáUmna, bls. 70-74.