Læknablaðið : fylgirit - 01.07.1978, Blaðsíða 77

1. ARj systematica,
Mest einkennandi fyrir þessa sjúkdóms-
mynd er hár hiti, útbrot, stækkun á eitl-
um og milti, stundum einnig á lifur,
gollurshúsbólga, þroti 1 lungum og hjarta-
vöðva. Börnin eru óróleg og vansæl,
lystarlaus og horast. LiSeinkenni eru
breytileg, oft engin f byrjun eða aöeins
flögrandi verkir, bólgur siðar og þá 1
mörgum liðum. Sökk hækkar og hvítum
blóðkornum fjölgar.
Hitinn er sveiflukenndur, ýmist hár eða
lágur, rýkur upp 1 39-40° og þar yfir
sfSla dags eSa á kvöldin, en getur svo
verið eðlilegur eSa neðan við 37° þess á
milli, t.d. á morgnana. Stundum sést
annar hitatoppur fyrr að deginum. Slíkur
hitaferill dag eftir dag, vikur eða mánuSi
er einkennandi fyrir þessa sjúkdómsmynd.
Þegar frá líður, getur hann þó breytt um
svip, þannig aS sjúklingurinn er hitalaus
á milli í einn, tvo eSa fleiri daga. Stund-
um fylgir skjálfti, þegar hitinn stígur.
Til að missa ekki af þessum einkennandi
hitaferli er nauðsynlegt að mæla börnin á
4-6 klst. fresti og skrá útkomuna niður,
hvort heldur þau eru stunduð á spitala eða
í heimahúsum.
Útbrot sjást hjá flestum þessara sjúkl-
inga sem bleikrauðir, stundum aðeins upp-
hækkaöir blettir, 2-6 mm f þvermál, en
geta runnið saman í stærri breiður og þá
með fölva í miSjunni. Útbrotin sjást
helzt á bol, útlimum og hálsi, en getur
orðið vart hvar sem er, s.s. f andliti,
lófum og á iljum. Yfirleitt eru þau
ekki klæjandi. Útbrotin eru mest áber-
andi samtímis hitatoppunum, en þar sem
þau eru mjög hverful, standa í mínútur
eða klukkutíma og eru breytileg aS út-
breiðslu og staðsetningu frá degi tildags,
verður að gefa þeim nánar gætur, þar
eð þau hjálpa til við greininguna. Oft
má sjá þau, þar sem húsin er undir
þrýstingi, t.d frá rekkjuvoSum eða
fatnaði sjúklings.
Útbreiddar eitlastækkanir sjást oft í
byrjun veikinda, mest áberandi f holhönd-
um og á hálsi, en hjaðna um leiö og önn-
ur einkenni dvína. Eitlabólgur í kvið geta
valdið verkjum og uppköstum. Hafa þessi
einkenni stundum leitt til ónauðsynlegra
skurðaSgerða.
Miltisstækkun finnst hjá um helmingi
sjúklinga, en sjaldnar stækkun á lifur.
Gollurshúsbólga er talin koma fyrir hjá
þriSjungi sjúklinga, en oftast þaS einkenna-
litil, aS hún uppgötvast sjaldnast kliniskt,
nema vel sé eftir leitaS með endurtekinni
hlustun, röntgenrannsóknum og hjartaritun.
Þó hún sé oftast væg, getur hún í sumum
tilvikum reynzt lífshættuleg.
Myocarditis er fátiðari, stundum sam-
fara pericarditis. Hún er einhver alvar-
legasta uppákoman og getur leitt til hjarta-
bilunar og dauða.
Merki um þrota í lungum og fleiðru á
að vera hægt að finna hjá þriðjungi sjúkl-
inga, ef vel er að gætt, en sjaldgæft að af
hljótist langvinnur eða alvarlegur sjúkleiki.
LiSeinkenni eru engin f byrjun eSa
a.m.k. þaS óveruleg, að þau falla í skugg-
ann af öSrum meir uggvekjandi s.s. háum
hita, útbrotum o.s.frv. Þau geta einungis
verið fólgin í liðverkjum. Hægt er að
fá hugboð um slíkt eftir sérkennilegum
stellingum sem barnið tekur sér, til
þess að finna sem minnst til, og það
bregst illa við hreyfingum og handfjötlun.
Þar sem venjulega er um lítil börn að
ræða með þessa sjúkdómsmynd getur
verið erfitt að átta sig á þessum ein-
kennum, nema þeim séu gefnar nánar
gætur, og þeim mun erfiSara sem barn-
iS er yngra. Liðbólgur koma ekki í
ljós fyrr en síðar, tíðast þó innan 6
mánaða og þá í mörgum liðum.
ARj systematica sést hjá um 2C% barna
með liðagigt, er öllu algengari hjá drengj-
um en stúlkum og kemur helzt fyrir hjá
yngri aldursflokkunum. ÞaS skiptir eigin-
lega f tvö horn, hvert framhald sjúkdóms-
ins verSur. Hjá um helmingi sjúklinga
halda einkenni áfram í lengri eða
skemmri tíma, stundum í mörgum lot-
um með hleum á milli, en batnar að
lokum án eftirkasta. Hjá hinum helm-
ingnum verður sjúkdómurinn langvinnur
með meiri eSa minni liðbreytingum
líkt4>ví sem sést í ARj polyarticularis.
2. ARj polyarticularis .
Þetta er algengasta sjúkdómsmyndin og
likist aS mörgu leyti liSagigt hjá fullorðn-
um. 4 liðir eða fleiri bólgna, oftast hné,
úlnliðir, ökklar, olnbogar, hendur eða fæt-
ur, iðulega samhverfir liðir. Synovia
þykknar og þrútnar, vökvi saínast f liðina,
þeir verða miklir fyrirferðar, heitir við-
komu og húSin yfir þeim er oft hvft og
75