Læknablaðið : fylgirit - 01.07.1978, Page 79

og polyarticularis, sem barnið getur þó
náð upp, ef lengri hlé skapast á nnilli
sjúkdómslota. Sé virkni mikil og viðloð-
andi verður endanlegur likamsvöxtur fyrir
neðan meðallag. Auk þess koma fyrir
staðbundnar vaxtartruflanir og aflögun á
beinum næst þeim liðum, sem bólgnir
eru. Sjúkdómurinn hefur nefnilega þau
áhrif, að hann ýmist örvar beinvöxt,
stundum með afbrigðilegri uppbyggingu,
eða flýtir fyrir lokun vaxtarlína. Sem
dæmi má nefna micrognati er fylgir gigt
í kjálkaliðum, lengdaraukningu á öðrum
ganglim hjá barni með ARj monoarticularis
í hné sömu megin, og loks spólulaga
fingur, fyrirferðarmikla hnúa og smá-
vaxna fætur á sjúklingi með ARj poly-
articularis.
R anns óknir .
Engin óyggjandi próf koma til hjálpar
við sjúkdómsgreiningu. Gigtarpróf eru
mun sjaldnar jákvæð en hjá fullorðnum.
Rheumatoid faktor er fátitt að finna hjá
börnum innan 8 ára aldurs, en kemur
fram með vaxandi tíðni eftir því sem
börnin eru eldri, þegar þau veikjast, aðal-
lega í ARj polyarticularis, en sjaldnar í
ARj systematica og monoarticularis.
"Antinuclear antibodies" (ANA) finnast hjá
um 257o barna með ARj polyarticularis og
monoarticularis sérlega þeim er fá litu-
bólgu.
Sökk er oft verulega hækkað (50-100
mm) í ARj s. , í meðallagi (20-40 mm)
í ARj p. , en oftast eðlilegt í ARj m.
Hvítum blóðkornum, og þá aðallega
kleifkjarnafrumum, fjölgar stundum
verulega í ARj s. , geta farið upp í
50.000 (75.000) pr. mm3, en liggja venju-
lega á bilinu 15-25.000 pr. mm3. í ARj
p. eru hv.blk. að jafnaði innan við 20.000
pr. mm3 og innan eðlilegra marka í ARj
m. Hvorki hefur sökk eða fjöldi hv.blk.
afgerandi þýðingu fyrir greiningu, en koma
fremur að notum við að meta virkni sjúk-
dómsins, frá einum tíma til annars, þó
ekki sé það heldur einhlítt. Vægur blóð-
skortur er algengur hjá börnum með liðagigt.
Þvagrannsóknir sýna ekkert athugavert,
nema stundum væga proteinuri samfara
hyperpyrexia.
Rannsókn á liðvökva og vefjasýni úr lið-
poka getur verið til hjálpar f ARj m. til
að útiloka aðra sjúkdóma.
R öntge nr anns ókni r sýna engar
breytingar f byrjun sjúkdómsins, nema
aukna fyrirferð á mjúkum vefjum. Fljótt
koma þó f ljós merki um kalkrýrð í bein-
um umhverfis bólgna liði og siðar nýmynd-
un beins, einkum f ARj m. Eftir þvi
sem sjúkdómurinn stendur lengur, sjást
viðtækari röntgenbreytingar.
Greining. Aðgreining.
Þar sem blóðrannsóknir og önnur próf
koma að takmörkuðu gagni við greiningu
á ARj, verður hún fyrst og fremst að
byggjast á einkennum og sjúkdómsferli,
jafnframt þvi að útiloka aðra sjúkdóma.
ARj p. á að vera tiltölulega auðvelt að
þekkja, en erfiðara vill ganga með hinar
tvær sjúkdómsmyndirnar.
ARj systematica. Þar eð liðein-
kenni eru sjaldan til staðar eða óljós í
byrjun, vill vefjast fyrir að komast að
réttri sjúkdómsgreiningu. Sýkingar
verður að útiloka með viðeigandi rann-
sóknum eftir þvi sem hægt er. Leukemia
getur gefið mjög svipuð einkenni, en venju-
lega ber fljótt á blóðleysi og húðblæðing-
um. Greining byggist á blóð- og merg-
rannsókn.
Lupus erythematosus disseminatus (LED)
kemur sjaldan fyrir hjá börnum innan 5
ára aldurs. Oft fylgir leucopenia. Út-
brotin geta verið áþekk og f ARj s. , en
eru ekki eins hverful, meir bundin við
nefrótina (fiðrildislaga) og hafa ekki fylgni
við hitatoppa. LED-frumur, ANA og ein-
kenni frá nýrum hjálpa til við aðgreining-
una.
Pofyarteritis og purpura allergica á að
vera auðvelt að greina frá ARj vegna húð-
blæðinga, sem þeim fylgja.
ARj polyarticularis . f flestum
tilvikum er auðvelt að greina þessa sjúli-
dómsmynd.
Febris rheumatica eða gigtsótt kemur
helzt til álita við aðgreiningu, þó nú sé
orðið fágætt að sjá þann sjúlcdóm. Liða-
gigt er líklegri ef sjúklingurinn er innan 5 ára
aldurs og sé hann með háan hita, sérkenni-
leg útbrot, verulega leucocytosis, sam-
hverfar, viðvarandi liðbólgur, einkenni frá
halsliðum og ef svörun við slímprófi í
liðvökva er lélegt. Aðgreiningin er
erfiðari, þegar einkenni eru slóí, að þau
geti sést í báðum sjúkdómum, s.s. ef
bolgur eru samtímis í mörgum liðum og
77