Læknablaðið : fylgirit - 01.07.1978, Qupperneq 127

búa þar, o.s.frv.
Lækni ber aS vera til ráSgjafar um
atvinnutengd vandamál sjúklinga sinna,
hvetja þá til aS vinna eSa letja eftir atvik-
um. Ennfremur ber honum aS vera sá
aSili sem hefur framsýni varSandi vinnu
ef horfur eru á því” aS sjúkdómurinn versni
og leiki sjúkling líkamlega illa 1 náinni
framtíð. Þegar svo háttar getur sjúklingi
veriS mikill greiSi gerSur meS þvi aS fá
ábendingu um aS fresta ekki að koma sér
\ léttari og heppilegri atvinnu, e.t.v.
læra til slíkra starfa, eSa meS öSrum
orSum gefa sjúklingi lengri tima til aS
skipta um vinnu svo aS vinnuskipti séu
um garS gengin þegar kemur aS síSari
stigum sjúkdómsins. Endurmenntunin er
úrræSi sem litt hefur veriS á boSstólum
hér á landi nema sú sem fengin er innan
hins almenna hefSbundna skólakerfis. Slík
(endur-) menntun er ekki aSlaSandi fyrir
þá sem komnir eru af unglingsárum og
eiga fyrir heimili og öSrum skuldbinding-
um aS sjá. Hún er tímafrek og fólk hef-
ur ekki efni á aS sinna henni. ÞaS er
einnig kerfisskavanki að ekki skuli vera
hér á landi nein úrræSi um styrki til
framfærslu þeim sem endurmennta sig 1
þvf augnamiSi aS komast \ vinnu sem þeir
ráSa við. AS vísu höfum viS sjúkradag-
peninga og timabundinn örorkulífeyri, en
jafnan nægir hvorugt til framfærslu og auk
þess er þungt \ vöfum aS fá slíka fyrir-
greiSslu 1 þessu augnamiSi. MeS breyttri
iSnfræðslu sem nú er á döfinni hér á
landi verður sjúklingum e.t.v. auSveldara
um vik 1 þessum efnum og e.t.v. bætir
væntanleg fuilorSinsfræSsla líka úr þegar
hún kemst á laggirnar hér á landi.
Fólk sem ekki fær vinnu á almennum
vinnumarkaSi getur leitaS til skrifstofu
endurhæfingarráSs. Sú skrifstofa hefur
þaS á meSal verkefna sinna aS aSstoSa
sjúklinga viS vinnuútvegun. Fram til þessa
hefur hin almenna vinnumiSlun \ landinu
skotiS sér undan hlutverkinu enda þótt laga-
ákvæSi hafi veriS til 1 um 20 ár sem legg-
ur henni þá skyldu á herSar aS vera til
þjónustu x þessum efnum. Og meir en
þaS. Lögin mæla svo fyrir aS vinnumiSl-
unin annist þaS hlutverk aS búa öryrkja
undir vinnu sem hæfir þeim. Þessi ákvæSi
laganna hafa aldrei veriS framkvæmd. Nú
hefur Reykjavíkurborg á prjónunum aS opna
sérstaka deild ráSningaskrifstofu sinnar
sem á aS sinna vinnuútvegun til handa
þeim sem mæta hindrun á almennum vinnu-
markaSi vegna afleiðinga sjúkdóma eSa
sfysa. Jafnvel er búist viS þessari deild
nú í haust. Líklegt er aS atvinnuþjónusta
skrifstofu endurhæfingarráSs haldi þó áfram,
m.a. til að sinna verkefnum utan Reykja-
víkurborgar, en einnig til aS annast sér-
stök vandmeSfarin tilfelli. Þar er og
verSur áfram í notkun prófunarkerfi til aS
geta komist nær um ýmis hæfnisatriSi með
hliSsjón af vinnumöguleikum. Og ennfrem-
ur eru áfram möguleikar á raunhæfum
vinnuprófunum aS Reykjalundi eins og veriS
hefur undanfarin ár.
Hvernig er hægt aS aSstoSa þá sem ekki
eru taldir færir á almennum vinnumarkaSi ?
Þeim ætti aS standa til boSa aS fá vinnu á
svonefndum vernduSum vinnustöSum. Slík-
ir vinnustaSir eru þó fáir og smáir hér á
landi og sinna hvergi nærri eftirspurn.
Sennilega eru hér á landi um þaS bil 60
slík vinnupláss, þegar allt er taliS, nærri
öll í Reykjavík, fáein á Akureyri. VernduS
er sú vinna kölluS sem sniSin er sérlega
aS líkamlegum og andlegum annmörkum
manna og jafnframt er tekiS tillit til
þeirra þegar afköst eru metin. Slíkur
vinnurekstur er þvf aldrei arSbær í venju-
legri merkingu, stendur undir sér þegar
best lætur, en getur hvorki fjármagnaS viS-
bætur né endurnýjun búnaSar, eins og véla-
kost. Hvorki ríki né sveitarfélög hafa
sinnt þeirri nauðsyn aS koma upp vernd-
aSri vinnu, en nokkur áhugamannafélög
hafa gert þaS af litlum efnum. Er þaS
hugsanlega verkefni fyrir Gigtarfélag
fslands aS koma upp vernduSum vinnustaS
fyrir skjólstæSinga sína og sjá um rekstur
hans? Samkvæmt lögum er hægt aS fá
styrk og lán meS góSum kjörum sem
nema samanlagt 807o af stofnkostnaSi slikr-
ar vinnustofu. Samkvæmt sömu lögum er
heimilt aS greiSa tvo þriSjuhluta rekstrar-
halla af opinberu fé. Af þessu má sjá aS
löggjafinn hefur séS fyrir myndarlegum
hvata til uppsetningar slíkra vemdaSra
vinnustaSa. Lögin eru frá 1970, en þó
hefur aSeins einn aSili stofnaS til nýrrar
vinnuaSstöSu siSan. Annarri verndaSri
vinnuaSstöSu sem til er var komiS á lagg-
irnar fyrir 1970.
Félagsleg vandamál: Segja má
aS þau tvö atriSi sem rakin hafa veriS,
nám og atvinna, séu vandamál félagslegs
eSlis. Félagsleg vandamál gigtarsjúklinga
eru fleiri og tengd hverju öSru eins og oft
125