Læknablaðið : fylgirit - 01.07.1978, Blaðsíða 146

mál. Þá er til trafala sú tilhneiging
lækna (læknisfræðinnar) að einblína á það
sem sjúkt er, en sjá ekki bakgrunninn -
hið heilbrigða.
Sú vitneskja að vöðvagigt getur átt geð-
rænan orsakaþátt hefur litlu breytt til
batnaðar fyrir sjúklingana. Aldagömul
trúarleg og heimspekileg hefð í vestrænni
menningu, sú að skipta manneskjunni 1
líkama annars vegar og meira eða minna
óskiljanlega sál hins vegar (sbr. söguna
um Sálina hans Jóns mfns) er í fullu gildi
1 læknisfræði, raunar einnig 1 geðiæknis-
fræði.3) Þeir, sem vilja telja sig raun-
vísindamenn, vinna skv. þeirri afstöðu,
að forðast hið andlega, láta það afskipta-
laust eða vísa þvi til presta, sálfræðinga
eða geðlækna. Með þvf að hluta manninn
þannig f tvennt er náttúrlegri starfseiningu
skipt. Möguleikar lsdcnisins að leiðrétta
truflun á starfsemi heildarinnar sem
slíkrar, starfsemi, sem eðlilega fer fram
1 báðum hlutunum eru þar með mjög skert-
ir.
II. Hvað þarf að þekkja?
Til að meðhöndla vöðvagigt þarf læknir-
inn fyrst og fremst að þekkja orsakaþætti
hennar. Meðferð er á færi hvers læknis,
sem stundar kliniska læknisfræði og hefur
yfirsýn yfir manninn allan. Þeir, sem
vilja takmarka athygli sfna og störf við
eitt ákveðið kerfi eða líkamspart, ættu
ekki að meðhöndia vöðvagigt. Þekking
læknisins á geðlæknisfræði þarf ekki að
vera mikil. Hann þarf öllu fremur að
kunna skil á lfffræði og lffeðlisfræði, skilja
hvernig heil lffvera þrffst. Hann þarf
helst að hafa kjark til að treysta eigin
skilningarvitum og niðurstöðum venjulegrar
kliniskrar skoðunar. Auk þess er honum
mikils virði að hafa nokkurt næmi fyrir
eiginn líkama og tilfinningum, þekkja eig-.
inn kvfða, sorg og reiði, Ukamleg áhrif
þeirra og þekkja eigin vöðvaspennu. Slík
sjálfsþekking veitir innsýn f lfðan annars
fólks og er mikilvæg f kliniskri vinnu.
Fólk sem hefur komið sér upp vöðvagigt
að einhverju ráði hefur alltaf truflun á
lffeðlisfræðilegri starfsemi, sem nær út
fyrir vöðvakerfið sjálft (sjá sjúkrasögu
bls. 148). Hvað svo sem kom. vöðvagigt-
inni af stað f upphafi (vfrus, tognun, liða-
skemmd, þreyta, kvfði) komast síðar f
gang margir vftahringir og þannig hefur
gigtin ríka tilhneigingu til að viðhalda
sjálfri sér. Hlutverk læknisins er að
þekkja og rjúfa þessa hringi og kenna
sjúklingnum aðferðina. Skoðun mfn er sú,
að endanlegt markmið meðferðar eigi ekki
aðeins að vera, að sjúklingur læknist,
heldur að þaðan f frá hafi hann kunnáttu
til og nokkra ábyrgð á að halda sjálfum
sér í lagi. Til að svo megi verða þarf
læknirinn f viðbót við eða f staðinn fýrir
hlutverk sitt sem líknara að ganga inn f
hlutverk uppfræðara og jafnvel þjálfara.
Vftahringir
Hér verða nefndir 3 vftahringir, sem
eru trúlega alltaf til staðar f slæmri
vöðvagigt. Vel má hugsa sér fleiri vfta-
hringi en þá sem hér eru taldir.
A) Verkurs-í vöðvaspenna. Hvar
sem verkur er f líkamanum þar spenn-
ist vöðvi (sbr. spenntan kviðvegg f
botnlangabólgu). Vöðvi, sem er
spenntur f nokkurn tfma, jafnvel mfn-
útur, verður aumur. Flestir telja,
að orsökin sé minnkað eða truflað
blóðstreymi f vöðvanum. Þannig geta
verkur og vöðvaspenna, sem einu sinni
hafa komist f gang, viðhaldið hvort
öðru. Harðsperrur eftir snjómokstur
einn morgun geta orðið að margra
vikna gigt. Meðal aðferða til að rjúfa
þennan vftahring eru:
Verkjalyf.
Hiti (eykur blóðrás. Sólin, baðker, hita-
poki).
Hreyfing, nota vöðvann.
Nudd.
Vöðvaslakandi lyf (verka best í hvíld).
B) Taugaspenna, kvfði iX? vöðva-
spenna. Astæða er til að leggja
áherslu á að andleg spenna og kvfði
geta verið fullkomlega eðlileg og æski-
leg fyrirbæri. En þegar þau komast á
hátt stig eða eru langvarandi koma
truflanir og óþægindi. (Góð prjóna-
kona segist geta prjónað peysur f marg-
ar klukkustundir á dag án óþæginda.
Komist hún f tfmaþröng verður hún
pirruð og fær óðar vöðvagigt). Kvfði
er ekki einungis tilfinning um ótta eða
öryggisleysi, meira eða minna meðvit-
uð, heldur fylgja kvfðanum alltaf
líkamleg einkenni, sem ekki teljast
sjúkleg t.d. hraðari hjartsláttur, hækk-
aður blóðþrýstingur, dýpri öndun, auk-
144