Læknablaðið : fylgirit - 01.07.1978, Page 148

C) Kvíði svefntruflun fs? þreyta
;=íþungly ndi
Hvenær sem eitt þessara hefur verið
til staðar nokkurn tírna er líklegt, að
þau séu öll til staðar. Auk þess,
sem áður hefur verið sagt um ein-
kenni kvíða, vita allir, að hann getur
valdið óværum svefni og andvökum.
Sá, sem hefur andvara á sér sefur
grunnt, vaknar oft og er venjulega á
fótum fyrr en aðrir.
Svefntruflanir eiga skilið fyllstu
athygli í meðferð vöðvagigtar, bæði
vegna þess að yfirleitt virðast þær
ómissandi 1 orsakakeðjunni, sem leitt
hefur til og í vftahringnum, sem við-
heldur gigtinni, og einnig vegna hins
að svefntruflanir er auðvelt að laga
með hjálp lyfja og/eða minniháttar
breytingumá lífsháttum.
Með rannsóknum á heilalínuritum
sofandi fólks hefur komið í ljós (Smythe,
Moldowsky)0,10.11) að svefn fólks
með vöðvagigt er verulega skertur -
styttur og afbrigðilegur að gerð.
Dýpstu stig N-REM svefns, stig 3 og
4, sem einkennast af hægum delta-
bylgjum voru si og æ rofin af alfa-
bylgjum, sem einkanna vökuástand.
Þá hefur komið í ljós, að hægt er að
framkalla vöðvagigt hjá heilbrigðu
fólki, sem stundar kyrrsetustörf, með
truflunum sem hindra að djúpur svefn
náist. Athyglisvert er, að ekki hefur
tekist að framkalla vöðvagigt með slík-
um tilraunum hjá hermönnum, sem
eru í þjálfun12), né hjá háskólastúdent-
um, sem stunda reglubundna hreyfingu.
Þessar rannsóknir koma heim við
þá almennu reynslu, að sjúklingar
með vöðvagigt sofa illa. Jafnvel þótt
þeir nái heillar nætur svefni vakna
þeir samt þreyttir eins og svefn sá
sem þeir ná, gefi ekki eðlilega endur-
næringu. Margir segjast aðeins geta
sofið í einni ákveðinni stellingu,
þeirri sem verndar þá fyrir verk,
vakna eða hálfvakna við eymsli í hvert
skipti sem þeir bylta sér í djúpum
svefni og gefast loks upp við að reyna
að sofa þegar komið er undir morgun,
"lurkum lamdir".
Fólk með vöðvagigt er alltaf þreytt.
Þegar vöðvagigt er komin á hátt stig,
er þreytan jafnt undleg sem líkamleg.
Sjúklingarnir líta þreytulega út, hafa
bauga undir augum, kvarta um minnis-
leysi, framtaksleysi og andlegan sljó-
leika, geta ekki einbeitt sér, lesið
bók, stundum vart fylgst með sjónvarpi
né náð almennilegu sambandi við ann-
að fólk. Margir eru lystarlausir,
náttúrulausir, finnst þeir vera gamlir,
þjást af svartsýni og vanmáttarkennd.
Hér er um að ræða viðtæka bilun á
starfsemi. Ástandið í heild hjá þessu
niðurdregna fólki er vissulega þung-
lyndisástand með öllum skilmerkjum.
Þó er e.t.v. heppilegra að líta á
þetta ástand sem langvarandi þreytu,
svefnskortsfyrirbæri0.7) og þar af
leiðandi orkukreppu. ^000™)
Til að rjúfa vitahringinn, kvfði - svefn-
truflun - þreyta - þunglyndi er frumskil-
yrði að koma svefni í lag, gjarnan með
kvöldlyfi, sem jafnframt minnkar þung-
lyndi og kvíða. Þótt svefntruflunin geti
verið afleiðing annarra þátta í vitahringn-
um er hún örugglega orsök þeirra um leið.
Víst er að seint gengur að lækna geðtrufl-
anir, sem og "psychosomatiska" sjúkdóma
meðan svefnskortur er til staðar. ,2)
Fyrir þá sjúklinga, sem sofa eðlilegan
svefntima en vakna samt þreyttir, kemur
til greina að dýpka svefninn með lyfi,
sem truflar ekki svefnmynstrið.
III . Meðfer ð
Eins og komið hefur fram er vöðvagigt
truflun á starfsemi. Meðferð þarf að
leiðrétta þessa "gangtruflun" í hreyfinga-
kerfinu og stjórnkerfi þess, helst þannig
að varanleg bót sé að. Þetta þýðir að
kerfið "einstaklingur í umhverfi síhu"
þarf að geta leiðrétt sig sjálft þegar eitt-
hvað bjátar á. Venjulegur maður í venju-
legu umhverfi á að geta gert þetta. Til
að geta náð þessu háleita, eða kannski
sjálfsagða markmiði, vil ég mæla með
hugmyndum endurhæfingarlækninga,12) sem
leggja meiri áherslu á að byggja upp hæfni
en að lækna eða líkna vanlíðan, endurhæfa
til fullrar getu eða kenna sjúklingnum að
lifa sem best þrátt fyrir takmarkanir.
xxxxx) Fyrir þá, sem eru vanir að hugsa
um truflanir á heilbrigði í hugtökum
sjúkdómsgreininga, myndu hér passa
greiningarnar neurosis depressiva,
neurasthenia, depressio exogenica og
myosis variae.
146