Hugur - 01.06.2009, Side 106

Hugur - 01.06.2009, Side 106
104 Henry Alexander Henrysson IV Hér hefiir verið drepið á nokkur atriði í þeirri sögu sem liggur til grundvallar námi Jóns og kennslu hans.46 Næst skulum við líta örlítið nánar á efnisatriði náttúru- réttar í þessari sögu.Til einföldunar getum við tekið saman þijú atriði sem Grotius og rökhyggjumennirnir eiga sameiginleg og mynda í sameiningu þær „meiningar“ sem helst höfðuðu til Jóns. Þau komast býsna nálægt þeim kjarna náttúruréttar- kenninga sem mikilvægt er að glata ekki og getur talað til okkar í samtímanum. I fyrsta lagi má greina að náttúruréttarkenningar þurfa ekki að standa og falla með opinberun þar sem almættið hefor valið nokkur atriði sem svo verða óumbreytan- legur grundvöllur alls siðferðis. Guð getur gegnt mikilvægu hlutverki, en nálgunin stendur ekki og fellur með hlutdeild hans.471 öðru lagi gengur náttúruréttur, eins og sá sem Jón varð fyrir áhrifom af í háskólanámi sínu, út á að menn hafi til að bera meðfætt afl sem gerir þeim mögulegt að breyta rétt. Fyrirbærum tekst misvel að uppfylla það sem þau hafa möguleika til. Og það leiðir okkur að þriðja atriðinu: Náttúruréttur, sem viðurkenning á ákveðnum algildum siðferðilegum meginregl- um, snýst um mannleg og náttúruleg gæði, lífsgæði. Jón Eiríksson kenndi grunnatriði náttúruréttar við akademíuna í Soro. Honum hefði vart verið á móti skapi að við ræddum nú aðeins víðari skírskotanir þeirra atriða sem hreyft hefor verið við hér að framan. Fyrsta spurningin hlýtur að vera um gildi og hlutverk náttúruréttar. Henni má svara á eftirfarandi hátt: Náttúru- réttur er forskrift sem er óháð vilja og þörfom samfélagsins og þeirra einstaklinga sem það skapa.48 Með beitingu skynseminnar má sjá hverju stefna skal að. Hún segir okkur hvað við viljum vera og fátt eitt hvað skal gera. Þá rökhyggju, sem mér sýnist Jón Eiríksson hafa lagt út frá, má orða sem svo, að við viljum það sem við skiljum. Að sjálfsögðu kemur það fyrir jafnt í gerðum og lagasetningum að skyn- semin getur brugðist vegna þess að hagsmunir, tilfinningar og fljótfærni hafa byrgt henni sýn, en leit skynseminnar að hinu follkomna, sem hún dæmir svo sem hin eih'fo sannindi, er ekki þar með marklaus. Og sem slík er þessi leit ákveðinn hlut- 46 Sagan er svo auðvitað ennþá flóknari í mörgu tilliti og spilar þar inn í að Pufendorf hafði mun meiri tengsl við Svíþjóð en Grotius við Danmörku. Lúðvík Holberg hafði hins vegar ákveðið að Pufendorf ætti meira erindi inn í hina nýju Akademíu í Soro. Við þetta bætist að sumir höfúndar litu svo á að náttúruréttarkenning Pufendorfs væri röklegt framhald af kenningu Grotiusar. í þessari grein hef ég ekki byggt á framsetningu Jóns Eiríkssonar á sögunni, en okkur ber saman í helstu aðalatriðum. 47 Spumingin er hvort það sé hægt að losna við Guð úr siðfræði náttúrulaga. í samtímanum eru flestir þeir sem fjalla um náttúrulög hvattir áfram af persónulegri trú. Fáir reyna þó að tengja boðorðin við náttúrulög. Hversu stóran sess trúin skipar er svo misjafnt. Nokkrir heimspekingar vilja þó styðjast við náttúrurétt án þess að byggja á hreinum trúarlegum forsendum og má þar til dæmis nefna Philippu Foot. 48 Þessa skilgreiningu má styðja með því að vísa til þess sem kom fram hér á undan um grunn- atriði þess sem Jón virðist taka upp eftir leið skynsemishyggjunnar. Svanborg Sigmarsdóttir skrifar grein í Hug 2002, „Mannréttindi: Pólitík eða lögfræði" sem vcr andstæða skoðun. Samkvæmt Svanborgu verðum við reglulega að „upphefja einhverjar umræður um hvers konar ,borgararéttindi‘ við viljum“ og gera okkur „að fullu ljóst að réttindi eru pólitísk í eðli sínu og grundvallast sem slík á pólitísku vali“,bls. 123. Svanborg virðist skrifa grein sína með þeim formerkjum að varla þurfi að taka tillit til náttúrulagakenninga um mannréttindi, þar sem enginn taki þær alvarlega eftir lok nítjándu aldar.
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196
Side 197
Side 198

x

Hugur

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.