Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1971, Page 61

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1971, Page 61
Um íslenzka þjóðhœtti landi, og árangurinn birtist síðan í íslenzkum þjóðsögum og ævintýrum, sem komu út í Leipzig árin 1862—64. Fram að þessu hafði þó aðaláherzlan verið lögð á söfnun þj óðsagna. Kvæði, gátur og þulur voru einskonar aukageta, svo að ekki sé minnzt á það, sem nær stóð þjóðháttum, eins og hjátrú, kreddur, venjur, eða leikir og aðrar skemmtanir. Slíkt efni er ekki nema tvö prósent af þessu mikla safni Jóns Árnasonar. Jón áformaði að vísu að gefa út það af slíku efni, sem hann hafði þá safnað, en sú útgáfa dróst fram á elliár Jóns, svo að annar maður, Ólafur Davíðsson, varð til þess að auka það stórkostlega og gefa út í hinu kunna verki, íslenzkar gátur, skemmtanir, vikivakar og þulur á árunum 1887—1903. Af öðrum söfnurum þjóðháttaefnis kringum aldamótin er helzt að nefna Jón Þorkelsson, Pálma Pálsson, Sæmund Eyjólfsson og Odd Björnsson, svo og Þorvald Thoroddsen, en auk alls annars safnaði Þorvaldur nokkru af því, sem hann kallaði menningarsögulegt efni, og einmitt ýmsum upplýsingum, sem áður hafði lítið verið sinnt, svo sem um húsaskipan og vinnubrögð. En með Oddi Björnssyni starfaði um hríð sr. Jónas Jónasson frá Hrafnagili, og er þá komið að þeim manni, sem öðrum fremur verð- skuldar að heita faðir eða brautryðjandi þjóðháttarannsókna á íslandi. Hér er naumast ástæða til að fjölyrða um ævi og störf Jónasar frá Hrafna- gili, svo alkunn sem þau eru. Þess skal aðeins getið, að Jónas, sem lagði gjörva hönd á margt í hjáverkum sínum, svo sem skáldsagnaritun, þýðingar, orðabókarsamningu, kennslubókarsmíð í reikningi og málfræði, auk staf- rófskvers, hann virðist ekki hafa komizt í tæri við þjóðháttarannsóknir öðru fremur, fyrr en hann er kominn yfir fimmtugt og gefur út bókina Þjóðtrú og þjóðsagnir á vegum Odds Björnssonar á Akureyri árið 1908, aðeins 10 árum fyrir andlát sitt. í þeirri bók eru að vísu eintómar sögur, en í formálanum skiptir Jónas þjóðlegum fræðum í 5 flokka, og eru venjur, þjóðsiðir og þjóð- trú í sérstökum flokki. Um hann er komizt svo að orði: „Þjóðsiðir að fornu og nýju hafa enn ekki verið í neinu verulegu rannsak- aðir á landi hér, og er það skaði mikill og allar líkur til, að margt sé nú horfið og týnt, sem áður var. Siðir þessir standa í mörgu sambandi við þjóð- trúna og annan átrúnað, sem hafður hefur verið á ýmsu, og væri öll þörf á að leggja alúð við að safna leifum þeim, sem eftir eru af þeim menjum. Eru þar margvíslegar kreddur og atriði, sem um er vert að tala, en því miður lítið sem ekkert verið um ritað.“2 Árið eftir, 1909, sendir Jónas svo út spurningalista, sem allsekki tekur þjóðsögur með, og er í honum minnzt á öll aðalatriðin, sem síðar komu 139
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.