Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1971, Blaðsíða 95

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1971, Blaðsíða 95
ara mannlífs, sem stigin höfðu verið í und- angenginni söguþróun, afhjúpa helztu hindranir í vegi þeirra og benda á leiðir til að ryðja þessum hindrunum burt. Þannig eru t. d. hugleiðingar hans í Parísarhand- ritunum um þroska og frelsun (Emanzipa- tion) skilningarvitanna — þangað sækir Þorsteinn tilvitnun sína um mannsaugað á bis. 56, án þess þó að geta nokkuð nán- ar um það samhengi sem hún stendur í — ekki bollaleggingar um einhverja fjarlæga framtíð, heldur rannsókn á raunverulegu þróunarferli, sem sé því, hvernig náttúru- legar megundir mannsins ákvarðast nánar og þroskast í samskiptum hans við náttúr- una og aðra menn, svo og rökstuðningur fyrir því, að ryðja þurfi kapítalískum þjóð- félagsháttum úr vegi, til þess að þetta þró- unarferli geti haldið áfram. Á öðrum stað segir Þorsteinn, að hinir nýrri frumspekingar — og til þeirra telur hann Marx — hafi skeytt lítið um stað- reyndir, rannsóknir og tilraunir. Að hve miklu leyti þetta á við um Marx, getur hver sá dæmt um, sem litið hefur á rit hans um sagnfræði og hagfræði og fengið einhverja hugmynd um þá geysilegu stað- reyndaþekkingu, sem þau byggjast á. í heimildaskrá bókarinnar kemur fram, að Þorsteinn hefur í skrifum sínum um Marx stuðzt nokkuð við „ágæta bók“ eftir Robert C. Tucker (Philosophy and Myth in Karl Marx). Bók þessi mun vera með marklausari níðritum, sem sett hafa verið saman um Marx — og er þá allmikið sagt. Rétt er að geta þess hér, að ýtarlega gagn- rýni á henni er að finna á bls. 331—336 í bókinni Marx’s Theory of Alienation, eftir Istvan Meszaros (London, Merlin Press 1970). Eitt af því, sem Þorsteinn finnur Marx helzt til foráttu, er „manngyðistrú“ og sem dæmi um hana nefnir hann kenninguna um hlutlægar mótsagnir. Þetta atriði er Umsagnir um bœhur rétt að athuga nokkru nánar. — Kenningin um móthverfur (það orð gefur síður til- efni til hártogana en mótsagnir) er auð- vitað rangt skilin, þegar reynt er að tengja hana við hlutveruleikann í sjálfum sér, án tillits til umsköpunar hans í mannlegum praxís. Um móthverfu er þá aðeins hægt að tala, þegar mismunandi fyrirbæri eru um leið samsömuð hvert öðru; hún er sú mynd, sem margbreytileiki veruleikans tek- ur á sig í spegli samsömunarinnar. (Þessa túlkun á móthverfukenningunni hefur Theo- dor W. Adorno rökstutt bezt þeirra, sem um hana hafa fjallað). Þannig verður t. d. viðureign andvirkra afla ekki kölluð mót- hverfa nema því aðeins, að hvort um sig reyni um leið að umskapa hitt eftir sinni mynd — en sá er t. d. munurinn á átökum blindra náttúruafla annars vegar og stétta- baráttu hins vegar. Þessi samsömun hins margbreytilega er ekki einskorðuð við staðhæfingar („„Mót- sögn“ merkir á mæltu máli að staðhæfingu sé játað og neitað í senn. Og auðvitað er það merkingarlaust að teija mótsagnir í þessum skilningi felast í öðru en stað- hæfingum einum, sönnum eða ósönnum,“ segir Þorsteinn á bls. 59), heldur er hún snar þáttur í öllum samskiptum mannanna við náttúruna og sín á miUi. Svo að tekið sé það dæmi, sem um leið er hornsteinn marxískrar þjóðfélagsgreiningar, er grund- vallarmóthverfa kapítalismans fólgin í því, að allir hinir margbreytilegu þættir vinnu- ferlisins — frá vinnuafli til fullgerðrar af- urðar — eru samsamaðir í sértækri hlut- gervingu þess, vöruforminu. Myndbreyting- ar kapítalismans skerpa síðan þessa mót- hverfu: stöðug útþensla vöruformsins helzt í hendur við alhliða þróun huglægra og hlutlægra þátta vinnuferlisins. Sjötti kafli bókarinnar fjallar um hina engilsaxnesku rökgreiningarheimspeki — og er þar ekki um hlutlausa frásögn að 173
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.