Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.2011, Page 138

Tímarit Máls og menningar - 01.11.2011, Page 138
D ó m a r u m b æ k u r 138 TMM 2011 · 4 snýr sér svo að Hallgrími og mælir: „Ekkert á ég sverðið að gefa þér að skilnaði, Hallgrímur minn, en farir þú – þá farðu í Jesú nafni“ (bls. 375). Vega­ nesti Hallgríms verður ólíkt því sem Grettir hlaut á sínum tíma. Hallgrím ur fer af landi brott með „hangikjötsbragð á tungunni“, árnaðarorð ömmu sinnar í eyrunum og Eintal sálarinnar frá föður sínum í farteski sínu, sem átti eftir að færa honum huggun rétt eins og Pétri föður hans áður, og hafa gríðarleg áhrif á hann sem sálmaskáld. Halldóra Guðbrandsdóttir er ein af eftirminnilegustu persónum sögunnar við hlið Hall gríms og gerir höfundur sér mat úr heim ildum um þátt hennar í rekstri Hólastóls og ráðs mennsku á staðnum til þess að draga upp mynd af stórbrotinni konu, sem stjórnaði einu helsta valda­ og menningarsetri landsins í upphafi 17. aldar, og bauð ráðríkum körlum birginn, ekki síst stórhöfðingj­ anum og mági sínum Ara í Ögri þegar hann hyggst taka staðarforráð í veikind­ um Guðbrands biskups (bls. 257–259). Halldóra „ber karlmannshug í konu­ brjósti“ eins og sagt er um hana í skóla­ meistara sögum Jóns Halldórs sonar í Hítar dal8 og Steinunn notfærir sér þann dóm í sögu sinni. Stundum gengur höfundur ef til vill aðeins of langt með beinni heimilda­ notkun. Þannig kemur fyrir að þjóð­ háttalýsingar séu svo ítarlegar og langar að þær nánast trufli framvindu sögunn­ ar og hið sama má segja um afar langa bókatitla 17. aldar rita sem nefnd eru á nokkrum stöðum í sögunni og hefði vel mátt stytta eins og algengt er að gera. Enn fremur er upptaln ingum á bókum stundum ofaukið (sbr. t.d. bls. 194–196). Einfalda hefði mátt uppskrift af bréfum Kristjáns konungs V. þar sem hann felur Halldóru forsjá staðarins (bls. 307) og lýsingar á blekgerð (bls. 285) eru fróð­ legar en virka engu að síður sem innskot í söguna. Hið sama má segja um útskýr­ ingar Þorláks Skúla sonar á því hvernig hann fór að því að sleppa við farsótt sem gekk í Höfn og lýsingar hans á uppbygg­ ingu Kristjánsstaðar á Skáni (bls. 304– 306). Þetta er þó allt saman fróðlegt og segir líklega nútíma lesanda skáldsög­ unnar margt um tíðarandann og samfélags hætti þessa tíma. Bókin er skemmtilega 17. aldarleg, ef svo má að orði komast. Titill hennar dregur til dæmis dám af þeirrar tíðar bókatitlum, hann er langur og lýsandi, og um hann er skrautlegur rammi. Auk þess eru teiknaðir bókahnútar á eftir hverjum þætti sögunnar eins og gjarnan er gert í síðari alda ritum. Kaflinn „Til lesarans“ þar sem Steinunn segir frá til­ urð bókarinnar og lýsir aðferð sinni og heimildanotkun, er einnig dæmigerður fyrir fyrri alda rit, bæði prentaðar bækur og handrit. Ekki eru til miklar heimildir um líf barna á fyrri hluta 17. aldar en lýsingin á Hall grími, systkinum hans og leik­ systkinum er heillandi lesning. Höfund­ ur skapar hér persónu sem lesendur geta vel ímyndað sér að hafi verið skáldið Hallgrímur Pétursson í æsku. Strákur sem hafði orðið fyrir trámatískri reynslu, hafði góðan aðgang að bókum á sínum æskuárum og kynni af skáldum og andans mönnum, hafði alla burði til að verða skáld. Skáldsagan Heiman- fylgja er þó meira en bara saga stráksins Hallgríms. Hún er ekki aðeins þroska­ saga skálds heldur einnig og ekki síður saga menningar­ og menntasetursins Hóla í Hjaltadal á öðrum áratug 17. aldar, saga af ástum og örlögum karla og kvenna, bæði sögu legra persóna og upp­ diktaðra. Steinunn Jóhannesdóttir hefur dregið upp trúverðuga mynd af horfinni öld og gengnum kynslóðum landsins. Skáldsagan geymir sannfærandi sam­
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.