Andvari - 01.01.1993, Síða 145

ANDVARI
LEITANDI SÁLAR
143
henni, eigi hún ekki að verða óbyrja. Við getum ekki hafið vinnuna fyrr en
við höfum séð sýnina eða heyrt tóninn . .
III
í fyrsta bindi Þjóðstofns vors reynir Grónbech að skýra fáein undirstöðu-
hugtök sem mörkuðu tilveruna fyrir germönsku fólki að fornu. Þau hugtök
telur hann vera: frið, sæmd, hamingju. Af því að þetta fyrsta bindi er að
mjög miklum hluta skýring á því, hvað þessi orð og hugtengsl þeirra
merkja og gefa í skyn bæði sem orðabókarorð og sem hugtök, þá væri það
mikil tilætlunarsemi og yfirvöðulsháttur að reyna að skýra þessi orð með
einni setningu eða tveimur. Þó er það nauðsynlegt til þess að koma lesanda
hjá misskilningi að benda á, að þessi orð geta ekki talizt jafngild sömu orð-
um í dönsku nútímamáli, jafnvel þótt lykilorð Grónbechs nái að vísu að
hluta yfir það sem felst í nútíðarorðunum. Friður varðar öllu öðru fremur
sambandið milli ættingja - það er viss sálræn, friðsamleg afstaða, sem rýmir
ekki að það leyfist fólki af sömu ætt að hegða sér öðruvísi hver gagnvart
öðrum en vænzt er af þeim. Sæmd er sú afstaða sem krefst hefndar fyrir
hvern flekk sem fellur á nafn ættarinnar. Og sá sem ekki hefnir, þegar þess
er krafizt, hann er níðingur; hann er snauður að hamingju. Hamingja er já-
kvæður eiginleiki sem sumir - og líka líflausir hlutir - eru gæddir. Hún er
eins konar forlög, sem ekki er gerlegt að verða sér úti um, en hún getur
flutzt frá þeim sem á til annars. Grönbech setur viss hugtök í miðju Þjóð-
stofns vors með því að taka þau saman í röð af orðum sem síðan eru notuð
í kaflaheiti (: friður, sæmd, hamingja). Að sjálfsögðu má andæfa, segja þessi
orð vera villandi, að þau bendi til óhóflegrar einföldunar úrlausnarefnisins,
eða í annan stað að þau séu svo lítið takmörkuð að lesandi hljóti að skynja
sig reikulan í ráði um skilninginn. í athugasemd við fyrsta bindið talar
Gr0nbech nokkuð um sérkennilega notkun sína á sumum orðum, og hér
kemst hann þannig að orði að það minnir nokkuð á játningu: „Við grein-
ingu mína á tilvitnuðum textum engilsaxneskum læt ég orðin að sjálfsögðu
bera meira en ég mundi hafa rétt til að leggja á þau, ef ég væri að túlka
þennan skáldskap út frá sjónarhóli þeirra sem ortu hann eða skrifuðu. Eg
held því ekki fram að merkingargildi þessa orðafars á kristnum tíma hafi
verið óbreyttur arfur úr frumgermönsku; en gegnum allar snúnar og slitnar
merkingar og blæhvörf reyni ég að komast inn að því sem var kjarni orðs-
ins. Það sem ég legg áherzlu á er undirvitund orðanna“ (I, 211).
Miðgarður og mannlífið (1912), annað bindi Þjóðstofns vors, stefndi að-
allega að tvennu: í fyrra lagi að lýsa veröldinni og náttúrunni eins og
Germanar skynjuðu, og í öðru lagi að ræða um mikilvægustu atburði