Hugur - 01.06.2009, Side 109

Hugur - 01.06.2009, Side 109
Manndómur 107 Og hvað getur þá náttúrulagakenning kennt okkur um réttindi; hvers konar forskriftir eru náttúrulög? Það er heldur í tísku að tala fremur niðrandi um nátt- úruréttarhugmyndir, aðrar en þær sem tengjast kenningu Lockes, á þeirri forsendu að þær séu kenningar um skyldur en ekki réttindi.58 Þessi afstaða er að mörgu leyti skiljanleg. Skyldur og réttindi geta farið illa saman.Til dæmis finnst mörgum það vera réttur hvers manns að vera elskaður. Skyldan sem sá réttur leggur á aðra er hins vegar þess eðlis að fáir eru reiðubúnir til að ræða um réttinn til ástar sem mannréttindi. En skyldur geta einnig snúið að handhafa réttinda sjálfum fremur en að öðrum aðilum. Og það eru þær skyldur sem tengjast einmitt réttindum hvað skýrast. Aður en við lítum á þær skyldur verður að nefna að sú skoðun að réttindi þekkist ekki í heimspeki Tómasar og fylgismanna hans byggist á misskilningi. Réttindi voru leiðirnar til þess að ná þeim markmiðum sem náttúrulögin leiddu mönnum fyrir sjónir. Réttur til frelsis og eignarréttur komu til dæmis skýrt fram hjá Suarez. Grotius ræddi einnig um einstaklinga með réttindi sem grunneiningar samfélagsins og að það væri í eðli sínu rangt að ganga gegn þeim réttindum - þau gengju alltaf fyrir settum lögum. Pufendorf sneri þessu við, en gerði ekki ráð fyrir að rétt sett lög myndu nokkurn tíma ganga gegn grundvaUarréttindum. Christian Wolff ræddi svo meðfædd réttindi hvað skýrast og þá á forsendum sem eiga sér uppruna hjá Tómasi.59 Skyldan kemur vissulega á undan, en sú skylda á að vera okkur ljúf. Hver og einn er skuldbundinn hinu góða og rétta.60 Við hefjum hverja vegferð á skorti og það er skylda hvers og eins, markmið hans, að bæta þann skort. Náttúruréttur sem mannréttindi er samkvæmt þessum skilningi bæði náttúruleg skylda okkar og meðfædd réttindi. Mér sýnist að Jón Eiríksson hafi verið sama sinnis; hann gerir að sjálfsögðu ekki „mannréttindi“ að umtalsefni í handritunum, en skylduhugtak Wolffs er honum hugleikið og réttindi ræðir hann ítarlega án þess að hverfa frá þeirri hefð sem lýst hefiir verið hér að framan.61 Þeirri tilgátu er hægt að varpa fram hvort mikið af þeirri umfjöllun sem hefur beinst gegn náttúrurétti eins og hann er túlkaður hjá þeim höfundum sem rituðu við upphaf nýaldar, missi ekki marks þar sem sú kenning sem þá var sett fram og aðrar normatívar siðfræðikenningar um einhver áhersluatriði. Einungis þeir sem aðhylltust siðferðilega stakhyggju (e. moralparticularism) náðu aldrei samhljóm með David. 58 Svanborg Sigmarsdóttir, „Mannréttindi: Pólitík eða lögfræði?", bls. 114 (neðanmálsgr. 2), hafnar til dæmis því að mannréttindi geti sem hugtak átt sér sögu sem nær lengra aftur en til Lockes. 59 Wolff tekst reyndar að leiða sérkennilegar niðurstöður af eigin kenningum, t.d. til stuðnings þrælahaldi, og afsanna þar með eigin fullyrðingu um að það sem sé stórkostlegast við hans eigin heimspeki sé að ómögulegt sé að gagnrýna hana nema bregða fyrir sig setningum sem séu augljóslega rangar. 60 Mér virðist Wolff nota latnesku hugtökin officia og obligationes yfir skyldur sitt á hvað í verkum sínum. 61 Sjá undirkafla númer 23 í Naturretens historie og fyrstu undirkafla seinni hluta/m naturæ. Það er þó verðugt rannsóknarefni hvort það sem Jón kallar „Rettigheder som ethvert Mennske har i henseende til sig selvM geti verið að einhverju leyti lagt að jöfnu við mannréttindahugtak samtímans.
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196
Side 197
Side 198

x

Hugur

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.