Fræðaþing landbúnaðarins - 04.02.2005, Page 181

jarðvegs. í Svíþjóð verður mest smitun í leir- og mélujörð og sýking verður meiri þar sem
hlutfall líffæns efnis er lágt (Wallenhammar, 1997). Þetta styður það sem áður hefur verið
sagt um að sjúkdómurinn dafni síður í mýrum en á steinefnajarðvegi.
Varnir gegn sjúkdómnum
Hvíla landið
Ekki eru til nein lyf gegn þessum sjúkdómi og eina trygga vömin er að rækta ekki plöntur af
krossblómaætt í smituðu landi. Best er að hvíla sýkt land þar til allt smitefhi er dautt. Það fer
eftir ýmsu hversu langan tíma það tekur. Það þarf t.d. lengri tíma til að losna við smit úr landi
þar sem mikið er af því. Hægt er að senda jarðvegssýni til stofnana erlendis og láta athuga
hvort þar finnst lifandi smit. Það er gert með því að rækta viðkvæmar káltegundir í moldinni.
Enn hefur ekki verið komið upp aðstöðu hér á landi til að athuga þetta.
Hindra dreifingu smits
Sjúkdómurinn er mjög smitandi og því er mikilvægt að fyrirbyggja dreifmgu smits eins og
mögulegt er. Dvalagróin sem veikinni valda em í jarðveginum og fylgja honum hvert sem
hann berst. Veikin getur því borist með tækjum sem notuð em á sýktu landi, plöntum, búfé,
fólki, fuglum og vindi (ef jarðvegur fýkur). Plöntur í smituðum jarðvegi og tæki em þó
hættulegust. Ef skepnur éta rófur eða næpur sem em smitaðar af þessum sjúkdómi geta gróin
borist í búfjáráburðinn og með honum á túnin.
Kölkun
Kölkun getur dregið úr áhrifum sjúkdómsins. Sumir telja að það sé fremur kalsíumjónin en
hækkandi sýmstig sem þar er áhrifavaldur. Sýmstig getur hins vegar verið mjög breytilegt
innan spildna og sjúkdómurinn því dafnað vel á blettum þó spildan í heild sé með hátt
sýmstig.
Varnarefni
Kerfísbundnar prófanir hafa verið gerðar í ýmsum efnum í þeirri von að fínna eitthvað sem
vinnur á sjúkdómnum. Eins og áður segir hafa ekki fundist nein efhi, sem vinna á þessum
sjúkdómi, sem hægt er að nota í ræktun á ökmm. I ræktun á káli til manneldis hafa menn
notað ýmis efni sem þó hafa ekki reynst nógu góð, hvorki gagnvart sjúkdómnum né
umhverfinu. Tröllamjöl (calcium cyanamide) hefur verið notað gegn sjúkdómnum en það
hefur fyrst og ffemst áhrif á líftíma gróanna í jarðveginum. Það er einnig niturgjafi en þykir
nokkuð dýrt. Hér hefur það verið selt sem komaður áburður undir heitinu Perlka. Ýmis önnur
efni hafa verið notuð sem hafa einhver áhrif.
Kynbœtur
Með kynbótum er unnið að því að fá íram kálafbrigði sem em ónæm fyrir sjúkdómnum. Þetta
er þó erfítt verkefni vegna þess að mismunandi stofhar af sveppnum em til. Víða telst þetta
vera vænlegasta lausnin í baráttunni við þennan sjúkdóm. Eitthvað mun vera til af yrkjum
sem hafa mun meira þol gegn sjúkdómnum en hingað til hefur þekkst.
Aðrar tegundir örva gróin
Nokkrar tegundir sem ekki em af krossblómaætt geta örvað gróin til spímnar en gróin ná hins
vegar ekki að mynda æxli og fjölga sér. Meðal þessara tegunda em t.d. axhnoðapuntur,
skriðlíngresi og vallarrýgresi. Slíkar tegundir geta því flýtt fýrir útrýmingu gróanna í sýktum
ökmm.
179