Fræðaþing landbúnaðarins


Fræðaþing landbúnaðarins - 04.02.2005, Side 198

Fræðaþing landbúnaðarins - 04.02.2005, Side 198
þeirra. Það er ekki fyrr en á 17. öld sem nautgriparæktinni fer að fara aftur og nautgripum að fækka. Kemur þar til breytt búskaparlag, óhagstæð verslun (einokun) og verra árferði (Þorvaldur Thoroddsen 1919). Erlendir kaupmenn vildu helst ekki taka nautgripi og fór verð þeirra lækkandi, en 7-8 vetra uxi var 440 fiska virði í Búalögum frá 1460 en í kaupsetningunni 1619 er hann verðlagður á 300 físka (Jón J. Aðils 1971). Villiuxar og geldneyti voru, frá fomu fari, á afréttum og útigangi. Sá háttur hélst alveg ffam á 18. öld og ráku borgfirðingar geldneyti á Amavatnsheiði og Uxahryggi fram yfir 1750 (Þorvaldur Thoroddsen 1919). Þegar fyrsta búfjártalningin fer ffarn 1703-1712 em 36 þúsund nautgripir í landinu - eða um þriðjungur þess sem ætla má að hafi verið á 13.-15. öld. Móðuharðindin komu hvað verst niður á nautpeningi. Arið 1783 er hann talinn 20 þúsund en ári seinna, 1784 er hann kominn í 10 þúsund og hefur aldrei farið neðar. Síðan fjölgar nautgripunum og em þeir komnir í 23 þúsund aldamótaárið 1800. Alla 19. öldina er nautgripatalan í landinu á bilinu 20-27 þúsund gripir, með fáeinum undantekningum. Hámark næst um miðbik aldarinnar, 31 þúsund kalda árið 1859, en fækkar síðan og endar í 20 þúsund í lok aldarinnar. Á 20. öld er nautgripafjöldinn einnig milli 20-30 þúsund fyrstu áratugina en fer að fjölga á þriðja áratug aldarinnar, og er kominn í 45 þúsund árið 1950, 53 þúsund árið 1960 og 75 þúsund árið 1990. Breytingin síðustu áratugi er aðallega fólgin í aukningu geldneyta á nýjan leik. Árið 1990 er um helmingur nautgripanna geldneyti, en í tölunum fyrir 19. öldina var hlutfallið yfirleitt fjórðungur eða minna af geldneytum á móti mjólkurkúnum. Nautgriparæktin hefur þannig færst nær því sem áður var, með mikið af geldneytum á beit, off úthagabeit og jafnvel útigangi. Munurinn er hins vegar að nú em geldneytin ekki á afféttum og þeim er gefið með vetrarbeitinni svo beitarálag af þeirra völdum er ekkert sambærilegt við það sem áður var (Hagstofa Islands 1997). Búfjárþróun á landinu - Sauðfé Sauðfé var mjög mikilvægt á fyrstu öldum byggðar vegna ullarinnar, enda vaðmál aðalkaupeyrir íslendinga ffam á fjórða tug 14. aldar, þegar skreið tekur við sem aðalútflutningsvaran (Bjöm Þorsteinsson 1956). Verð á sauðfé var það sama um aldir. Sex ær, loðnar og lembdar, eða 12 sauðir jafngiltu kúgildi. Lengi framan af var mun meiri sauðaeign (geldingar) en síðar varð og ekki óalgengt að um helmingur fjárstofnsins væm sauðir. Bæði vom sauðimir harðari af sér á útigöngu og þeir gáfu líka mun meiri ull en mylkar ær. Ekki em til áreiðanlegar heimildir um fjölda sauðfjár eða annars búpenings í landinu fyrr en 1703. Helst er hægt að ráða í fjölda sauðfjár út ffá skráðum fjárfjölda biskupsstólanna, klaustranna og kirkjustaða. Ljóst er af þessum gögnum að sauðfé var hlutfallslega mun færra á fyrstu öldum Islandsbyggðar en sfðar varð (Þorvaldur Thoroddsen 1919). Margar kirkjur á 13. og 14. öld em skráðar með 100-150 ær en yftr 20 kýr. Árið 1185 em í Reykholti 150 ær og í Vallamesi em skráð á kirkjuna 150 kindur árið 1270 (Þorvaldur Thoroddsen 1919). Sama virðist vera uppá teningnum á 15. og 16. öld. Þá er sauðfjáreignin enn tiltölulega lítil miðað við nautgripafjölda sem þá var og sauðfjárfjölda á 19 og 20. öld. Árið 1446 em á Reynistað skráðar 240 ær og 220 sauðir en einnig 210 nautgripir. Litlar heimildir em til um 17. öldina, sem var mikil harðindaöld, byijaði með Lurki (1601), sem Hannes Finnsson (1796) segir hafa verið .. “aftakaharður frá jólum um allt 196
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196
Side 197
Side 198
Side 199
Side 200
Side 201
Side 202
Side 203
Side 204
Side 205
Side 206
Side 207
Side 208
Side 209
Side 210
Side 211
Side 212
Side 213
Side 214
Side 215
Side 216
Side 217
Side 218
Side 219
Side 220
Side 221
Side 222
Side 223
Side 224
Side 225
Side 226
Side 227
Side 228
Side 229
Side 230
Side 231
Side 232
Side 233
Side 234
Side 235
Side 236
Side 237
Side 238
Side 239
Side 240
Side 241
Side 242
Side 243
Side 244
Side 245
Side 246
Side 247
Side 248
Side 249
Side 250
Side 251
Side 252
Side 253
Side 254
Side 255
Side 256
Side 257
Side 258
Side 259
Side 260
Side 261
Side 262
Side 263
Side 264
Side 265
Side 266
Side 267
Side 268
Side 269
Side 270

x

Fræðaþing landbúnaðarins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fræðaþing landbúnaðarins
https://timarit.is/publication/1565

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.