Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 46

Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 46
Hugur W.V. Quine bókstafstrúarmaður staðið fast á sínu og bent á að í hörðustu tilvikum, þar sem hugmyndir sem hafa verið sannreyndar um aldur og ævi eru skyndilega véfengdar af einni einangraðri athugun, þá er athugunin af- skrifuð sem blekking. En það sem er þó öllu mikilvægara er að venjulega eru athugunarsetningar prófaðar einar og sér. Þetta er það sem skilur þær frá fræðilegum setningum. Það er einungis vegna þess að athugun- arsetningar eru prófaðar beint með athugunum, og vegna sambands at- hugunarsetninga og fræðilegra setninga, sem yfirleitt er hægt að prófa vísindalegar kenningar. Ástæða þess að ýmsar setningar eru prófanlegar einar og sér verður ljós ef við hugum að því hvernig við lærum tungumál. Ýmsar orðmynd- ir, ekki síst þær sem eru meðal þeirra fyrstu sem við tileinkum okkur, eru lærðar af bendingu; við lærum þær í kringumstæðum sem þær lýsa eða í návist hluta sem þær lýsa. í stuttu máli þá eru þær skilyrtar af at- hugunum. Og þessar athuganir eru á hvers manns færi þar sem bæði nemandi og kennari verða að geta séð að tilefnið sé við hæfi. Ef allir læra tiltekið orðalag á þennan hátt þá munu allir hafa tilhneigingu til að nota orðalagið á sama hátt við samskonar áreiti. Þessi samleitni gefur okkur atferlishyggjuviðmið um hvaða setningar eru athugunarsetningar. Og þessi samleitni er einnig ástæða þess að vísindamenn hallast að athug- unarsetningum sem sameiginlegum grunni þegar þeir meta gögn hvers annars. Við lærum nýtt orðalag í samhengi þannig að úr verður flókið net setn- inga. Tengsl setninganna í þessu neti eru með þeim hætti að við höfum tilhneigingu til að játa eða neita tilteknum setningum þegar við hneigj- umst til að játa eða neita öðrum setningum. Og það er fyrir þessi tengsl sem prófanleiki athugunarsetninga færist yfir á kenningar um náttúr- una. En þetta eru einnig þau tengsl sem valda því að í hörðustu tilvik- um getur kenning um náttúruna freistað okkar til að líta framhjá athug- un, þótt það yrði að vísu miður ef við féllum oft í þá freistni. Það er að nokkru leyti almennt viðurkennt að vonlaust sé að deila reynsluupplýsingum niður á einstakar setningar, eða jafnvel tiltölulega viðamikla setningaklasa. Við getum litið á þetta á eftirfarandi hátt: Van- sönnun vísindakenninga er almennt viðurkennd; þær athuganir sem hafa verið gerðar eða munu verða gerðar geta ekki sannað vísindakenn- ingar, ekki einu sinni þótt við bættum við öllum þeim atvikum sem hugs- anlega gætu verið athugunarefni. I stuttu máli þá skilja allar 'möguleg- ar' athuganir kenningar okkar eftir vansannaðar.2 Þetta þýðir að það 2 'Vansönnun' er þýðing á enska orðinu 'underdetermination'. Vansönnun vísindakenninga er það einkenni slíkra kenninga að þær er aldrei hægt að fullsanna; kenningarnar ganga lengra en gögnin sem þær eru byggðar á, þær ganga 44
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.