Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 51

Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 51
Merking og sannleikur Hugur við getum útskýrt sannleika setninga fyrir staðhæfingasinna á hans eig- in forsendum. Þær setningar eru sannar sem merkja sannar staðhæfing- ar. Ef eitthvað er óskiljanlegt hér er það hans eigin sök. En það er djúpstæðari og óræðari ástæða fyrir því að honum finnst sannleikur skiljanlegur fyrst og fremst sem eiginleiki staðhæfinga. Ástæðan er að sannleikur skyldi velta á veruleika, ekki tungumáli; og setningar eru hluti af tungumáli. Vissulega er aðferð staðhæfingasinn- ans við að grafa upp veruleika handa sannleikanum hálf óþrifaleg; ein- hverskonar ímynduð vörpun frá setningum. En hann hefur á réttu að standa þegar hann segir að sannleikurinn skuli velta á veruleika. Eng- in setning er sönn nema fyrir álög veruleikans. Setningin 'snjór er hvít- ur' er sönn, eins og Tarski hefur kennt okkur, ef og aðeins ef alvöru snjór er hvítur í alvörunni. Sömu sögu er að segja um setninguna 'der Schnee ist weiss'. Hér er það ekki tungumálið sem skiptir máli. Þegar við tölum um sannleika tiltekinnar setningar tökum við á okkur krók; það færi betur að segja setninguna einfaldlega og tala þar með ekki um tungumál heldur um heiminn. Á meðan við tölum einungis um sannleika afmark- aðra setninga er hin fullkomna kenning um sannleikann sú sem Wilfrid Sellars kallaði hvarfhyggju um sannleikann (e. disappearance theory). Sannleikurinn veltur á veruleika, en að andmæla því að setningar séu sannar á þessum forsendum er ruglingur. Sannleiksumsögnin kemur að gagni einmitt þar sem við erum knúin, vegna tiltekinna tæknilegra ann- marka, til að tala um setningar þótt það sem okkur varði um sé veruleik- inn. Með sannleiksumsögninni bendum við í gegnum setningarnar og á veruleikann; hún minnir okkur á að þótt við tölum um setningar þá er það veruleikinn sem máli skiptir. En í hvaða tilvikum er það þá sem við förum þessa krókaleið að tala um setningar þó að það sé veruleikinn handan tungumálsins sem okkur varðar um? Við förum þessa krókaleið þegar við viljum alhæfa um atriði sem ekki er hægt að ná yfir með því að alhæfa um hlutina sjálfa. Við getum alhæft útfrá 'Tommi er dauðlegur', 'Dick er dauðlegur' og svo framvegis, án þess að tala um sannleika setninga. Við segjum: 'Allir menn eru dauðlegir'. Á svipaðan hátt getum við alhæft útfrá 'Tommi er Tomm- i', 'Dick er Dick', '0 er 0' og svo framvegis, með því að segja: 'Sérhver hlut- ur er það sem hann er'. En þegar við viljum alhæfa útfrá 'Tommi er dauð- legur eða Tommi er ekki dauðlegur', 'snjór er hvítur eða snjór er ekki hvít- ur' og þannig áfram, þá verðum við að færa okkur upp á svið tungumáls- ins og tala um sannleika og setningar. Við segjum: 'Sérhver setning með sniðinu 'p eða ekki p' er sönn'. Það sem veldur þessari uppfærslu er ekki að 'Tommi er dauðlegur eða Tommi er ekki dauðlegur' er um tungumálið á meðan setningarnar 'Tommi er dauðlegur' og 'Tommi er Tommi' eru um 49
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.