Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 11

Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 11
Er skynsamlegt að vera dyggur, trúr og tryggur? Hugur Það er mjög freistandi að taka þá afstöðu að hér sé þörf á rökfærslu fyr- ir siðferðisreglum á forsiðferðilegum forsendum. Með forsiðferðilegum forsendum er hér átt við forsendur sem eru svo óumdeilanlegar að jafn- vel siðleysingi geti fallist á þær. (Með siðleysingja á ég við þann sem hafnar siðferðinu með öllu.)3 Hugsunin er síðan sú að - öfugt við það sem siðleysinginn sjálfur telur - verði hann að fallast á siðferðilegu nið- urstöðurnar ef hann felst á þessar forsiðferðilegu forsendur. Hvers vegna er freistandi að telja að forsendur rökfærslunnar verði að vera forsiðferðilegar? Það er í fyrsta lagi freistandi með tilliti til spurn- ingarinnar hvort það er yfir höfuð skynsamlegt að vera siðlegur. Ef for- sendurnar eru ekki forsiðferðilegar, þá virðist engin leið vera að sýna að það sé skynsamlegt að vera siðlegur án þess að gefa sér það sem á að sanna. Það er líka freistandi að telja að forsendurnar verði að vera for- siðferðilegar með tilliti til spurningarinnar um það hvort skera megi skynsamlega úr siðferðiságreiningi. Þar sem ágreiningurinn er siðferði- legur, virðist vera þörf á forsiðferðilegum mælikvarða til að skera úr um ágreininginn með hlutlausum og hlutlægum hætti. Augljóslega er því freistandi að telja að siðferðið þarfnist forsiðferði- legrar réttlætingar. Ég mun hins vegar halda því fram að við ættum að standast þá freistingu.4 Forsiðferðilegar röksemdir Heimspekisagan er full af tilraunum til að setja fram forsiðferðilegar réttlætingar á siðferðinu. Röksemdir fornaldarheimspekingsins Platóns í Ríkinu má túlka með þessum hætti; hið sama má segja um nýaldar- heimspekingana Thomas Hobbes og Immanuel Kant.5 Margir samtíma- sagði í upphafi, felst þessi fyrirlestur í yfirliti um efni bókarinnar. Ég hef því þurft að einfalda efnið mjög. Ég vil biðja hugsanlega gagnrýnendur kenninga minna að styðjast við bókina. Tilvísanir í neðanmálsgreinum eiga að hjálpa les- endum að finna viðeigandi staði í bókinni. 3 I MMS tala ég um efahyggjumann um siðferði í þessu samhengi. Um hann er nánar fjallað á bls. 16-20, 99-104, 116-119, 199-200, 265. 4 Um þessa freistingu og almennt um rök mín fyrir því að við ættum að standast hana, sjá bls. 5-6, 31-32, 34-35, 45-46, 166, 224-225, 257-261. 5 Jafnvel þótt ég tali í MMS um „kantískar" og „hobbesískar" kenningar í þessu samhengi (bls. 6-7), tek ég þar enga afstöðu til þess hvort Kant og Hobbes ber að túlka með þessum hætti. í tilefni af athugasemd frá Jóni Kalmannssyni, er líka rétt að benda á að í bókinni minnist ég ekki á Platón og að ég tek hér enga afstöðu til réttmæti þessarar túlkunar. Þessir höfundar eru hér einungis nefnd- ir til að gefa grófa hugmynd um efnið. 9
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.