Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 74

Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 74
Hugur Stefán Snævarr Við höfum slegið tvær flugur í einu höggi, fundið skýringu á því hvers vegna túlkanir virðast stangast á og séð um leið að þær eru sannleikan- um háðar, beint eða óbeint. Þá er að leita skýringar á því hvers vegna þær eru oft spekúlatífar og loftkenndar. Við þurfum þeirrar skýringar með því efasinnar gera sér mat úr þessari staðreynd og segja hana sýna að túlkun á bókmenntum geti ekki verið vísindi. Við þessu hefur kanad- íski heimspekingurinn Paisley Livingston svar á reiðum höndum. Hann segir að bókmenntafræðingar spyrji einfaldlega of stórra spurninga (Hver er sálin í Hrafnkötlu?; Fjallar Hamlet um Ödipusarduld?). Ef raunvísindamenn hefðu spurt álíka háfleygra spurninga værum við enn á steinaldarstigi hvað þekkingu á náttúrunni varðar. Þessu til sanninda- merkis nefnir Livingston athyglisverða tilraun sem gerð var vestra. Hópi manna var sýnt úrverk og skipað að lýsa þessu kerfi. Svörin sem menn gáfu voru innbyrðis mjög ólík og svifu flest í lausu lofti. Gagnstætt þessu spyrja tæknifræðingar venjulega mjög hlutstæðra (konkret) spurninga um svona tæki og fá handföst svör. Að mati Livingstons er það að spyrja almennt hvernig tiltekið kerfi sé álíka fáránlegt og að biðja um kort af Danmörku sem hvorki sé vegakort né jarðfræðikort heldur hið eina sanna kort af Danmörku. Sá sem biður um slíkt kort skilur ekki að kort eru gerð frá einhverju sjónarmiði með tiltekin markmið í huga, t.d. þeim að greiða götur bílstjóra. Samt eru til mælikvarðar á gæði slíkra korta, t.d. er kort sem sýnir að brú er milli Esbjerg og Kaupmannahafn- ar gallað af þeirri einföldu ástæðu að slík brú ekki til. Að breyttu breyt- anda gildir slíkt hið sama um vísindin, jafnt náttúruvísindi sem bók- menntafræði. Bókmenntafræðingar ættu því að venja sig af að spyrja stórra spurninga heldur láta sér nægja spurningar á borð við „hvað seg- ir texti X um umræðuefni Y með tilliti til Z?".39 Niðurstaða mín er þá sú að túlkanir geti vel verið margháttaðar, til dæmis skáldlegar og uppfærslukyns, án þess að vera óskynsamlegar. Þær þurfa ekki að vera loftkyns, enda eru þær með einum eða öðrum hætti bandingjar sannleikans. Fjölhyggja er tvímælalaust skárri kostur en efahyggja. Fölur eldur, í lokin Eins og ég gaf í skyn hefur Livingston nokkuð til síns máls og hyggst ég nú fylgja ábendingum hans í túlkun á ákveðnu skáldriti, beina sjónum mínum að vissum hliðum verksins og fara varlega í alhæfmgar. Jafn- 39 Paisley Livingston: Literary Knowledge (Ithaca og London: Cornell University Press, 1988) bls. 200-267. 72
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.