Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 59

Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 59
„Sálin í Hrafnkötlu" Hugur Einhverjum kann að þykja undarlegt að ég dragi afstæðis- og hug- hyggju (súbjektífisma) upp á sömu seil. Þeir gætu sagt að ég gefi mér þessa niðurstöðu í krafti skilgreiningar minnar sem sé engan veginn fullnægjandi. Við skulum líta á svar mitt við þessum andmælum: Marg- ir afstæðissinnar segja að sérhverjum staðli megi beita með misskyn- samlegum hætti, túlkanir eru ekki handan rökfærslu þótt beitingarhátt- ur þeirra sé afstæður við staðla. Meinið er að afstæðishyggjumaðurinn getur ekki útilokað að sérhver túlkunarheimur hafi sína sérstöku rök- vísi, óskiljanlega öðrum. Og er þá einhver rökvísi til, getur afstæð rökvísi verið nokkuð annað en kippi af leikreglum í mismunandi leikjum, og hvað hafa slíkar leikreglur með skynsemi að gera? Auk þess getur af- stæðissinninn ekki alhæft um staðla vilji hann vera trúr sjálfum sér. Hann getur ekki útilokað að til séu staðlar sem beita megi fyllilega „spontant", án nokkurra raka. Satt best að segja getur hann ekki útilok- að að slíkt og þvílíkt eigi við um alla staðla þegar dýpra er skyggnst. Hann hlýtur að líta svo á að krafan um rökvíslega beitingu staðla sé skil- yrt (kontingent), vel má hugsa sér veröld afstæðra staðla þar sem rökvís- in má sín einskis. Þess utan er máttur skynseminnar harla lítill ef staðl- ar eru afstæðir við ósammælanlega merkingarheima. Ef þess lags merk- ingarheimar eru til þá eru þeir luktir inn í sjálfa sig, ekki ósvipað og per- sónulegur smekkur hlýtur að vera. Eg get aldrei gert smekk annarra að mínum, aldrei verið viss um að ég upplifi listaverk með sama hætti og aðrir. Hughyggjumaðurinn gæti bætt við að smekkbundnar túlkanir séu ósammælanlegar rétt eins og staðalbundnar túlkanir eru að mati rót- tækra afstæðissinna (hér sjáum við enn einn snertifiöt milli afstæðis- og hughyggju). Aukinheldur getur afstæðissinninn ekki verið viss um að beitt sé stöðlum við túlkanir í öllum merkingarheimum, kannski er slík túlkun persónubundin í sumum, já jafnvel öllum merkingarheimum. Þannig á afstæðishyggjan ýmislegt sameiginlegt með hughyggjunni. í þeirri síðarnefhdu felst að ágæti túlkana sé afstætt við smekk og skynj- un einstaklings, afstæðishyggjan hefur sem röklega forsendu að túlkan- ir séu afstæðar við staðla sem ekki eru hlutlægir. Staðlar þessir eru hug- lægir (súbjektífir) í þeim skilningi að þeir verða hvorki studdir né hrakt- ir með rökum. Hið sama gildir um smekkbundna túlkun ef hughyggjan (súbjektífisminn) á við rök að styðjast. Af þessu má sjá að fylgjendur af- stæðis- og hughyggju eiga það sammerkt að vera efins um möguleikann á skynsamlegri túlkun fagurbókmennta. Stefhurnar tvær eru því grein- ar af sama meiði, meiði efahyggju.5 Hyggst ég nú nota penna minn til að 5 Itarlegri gerð af þessari rökfærslu má flnna í bók minni Minerva and the Muses. The Place of Reason in Aesthetic Judgement (Kristiansand: H^yskoleforlaget, 1999) bls. 20-26. 57
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.