Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 58

Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 58
Hugur Stefán Snævarr „efahyggju um túlkanir" og spannar hún bæði þá skoðun að túlkun sé huglæg (súbjektíf) og þá kenningu að réttmæti hennar sé afstætt við túlkunarsamfélög. Eg skilgreini „efahyggju um túlkanir" sem „þá skoð- un að réttmæti túlkana verði hvorki stutt né hrakið með rökum sem hafa altækt (úníversalt) gildi" en bæði hug- og afstæðishyggja falla und- ir þá skilgreiningu.2 „Hlutlægnishyggju" skilgreini ég sem „þá skoðun að til séu sannar, óvéfengjanlegar túlkanir á bókmenntaverkum og að verk- in hafi gefið, hlutlægt eðli". Hlutlægnissinninn er kannski til í að viður- kenna að sum verk séu margræð en segir að góð túlkun dragi alla túlk- unarmöguleika margræðs verks fram í dagsljósið. Fjölræð bókmennta- verk verða nefhilega ekki túlkuð að vild, túlkunarmöguleikarnir eru gefnar stærðir.3 Úr því ég er á annað borð byrjaður að punda skilgreiningum á lesend- ur þá læt ég fljóta með skilgreiningu á skynsamlegri túlkun: „Túlkun er skynsamleg ef hún er bæði rökstyðjanleg og hrekjanleg4 og ef rökin með og móti henni hafa altækt gildi". Takið eftir að ég ræði aðeins nægjanleg skilyrði þess að túlkun sé skynsamleg en læt liggja á milli hluta hvort hægt sé að finna nauðsynleg skilyrði að auki. Takið líka eftir muninum á skynsamlegum og hlutlægum túlkunum eins og ég nota þessi orð: í fyrsta lagi eru þær hlutlægu óvéfengjanlegar, þær skynsamlegu ekki. í öðru lagi verða þær hlutlægu að vera sannar, þær skynsamlegu þurfa þess ekki, því röng en velrökstudd og auðprófanleg túlkun er skynsam- leg. I þriðja lagi geta túlkanir verið skynsamlegar þótt bókmenntaverk hafi ekkert hlutlægt eðli. Vel má vera að efhisheimurinn hafi ekkert hlutlægt eðli og sé að hluta sköpunarverk máls okkar og skynfæra en samt eru til rökstyðjanlegar og hrekjanlegar tilgátur um hann. Við þetta má bæta að skynsamleg túlkun verður í einn stað að segja eitthvað áhugavekjandi og af viti um verkið, ef hún býður aðeins upp á sjálfsögð („triviel") sannindi er hún lítils virði. í annan stað verða að vera til góð rök fyrir því að hún brjóti ekki í bága við meintar staðreyndir um bók- menntaverkið, í þriðja lagi verður verður hún að vera laus við röklegar mótsagnir. 2 I þessari grein nota ég „hughyggja" í merkingunni „súbjektífismi", ekki „ideal- ismi". Því getur hughyggjumaður um bókmenntatúlkanir verið harsoðinn efnis- hyggjumaður. 3 Þessi er í megindráttum skoðun hlutlægnissinnans Monroe Beardsleys. Beards- ley: Aesthetics. Problems in the Philosophy of Criticism (Hackett: Indianapolis, 1981) t.d. bls. li. 4 Hrekjanleg er sú tilgáta sem getur hugsanlega verið röng og er prófanleg í einum eða öðrum skilningi orðsins. Reynslan er gjarnan prófsteinn tilgátu. Ég sé samt ekkert gegn því að kalla tilgátu „hrekjanlega" ef hægt er að prófa röklegt sam- hengi hennar. Óskýrt orðuð tilgáta er illprófanleg hvað röklegt samhengi varðar. 56
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.