Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 19

Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 19
Er skynsamlegt að vera dyggur, trúr og tryggur? Hugur um skynsemi, er gagnlegt að bera kenningu mína saman við kenningar Habermas annars vegar og kenningar Richards Rorty hins vegar. Kenningar Habermas og Rorty og inntakskenningin fela í sér ólíkar skoðanir á réttlætingum á fordæmingu athafna og skynsemi þeirra. Tök- um sem dæmi að ákveðna athöfn beri að fordæma vegna þess að hún er niðurlægjandi fyrir fórnarlambið. Samkvæmt Habermas er fordæming- in á athöfninni skynsamleg vegna þess að hún byggist á reglum skyn- samlegrar samræðu. Eins og áður sagði, telur hann að fordæminguna verði að leiða af forsendum sem jafnvel siðleysinginn getur fallist á. Rorty telur að það sé ekki nauðsynlegt að leiða fordæminguna af slíkum forsendum: (1) Það er nóg að benda á niðurlæginguna til að fordæma at- höfnina siðferðilega, en (2) það er ekki til nein skynsamleg réttlæting á fordæmingunni. Þetta þýðir að Rorty gerir strangan greinarmun á siðferðilegri réttlæt- ingu athafna og skynsamlegri réttlætingu þeirra, sem hann telur að sé strangt til tekið ekki til. Inntakskenningin er sammála Rorty um fyrra atriðið, en gerir ekki þennan stranga greinarmun á siðferðilegri og skyn- samlegri réttlætingu. Samkvæmt inntakskenningunni (1) er nóg að benda á niðurlæginguna til að fordæma athöfnina siðferðilega og (2) að benda á niðurlæginguna sjálfa er skynsamleg réttlæting á fordæming- unni.24 Eg sagði áður að aðalkenning bókarinnar væri að krafan um forsið- ferðilega réttlætingu á siðferðinu fæli í sér afskræmingu á siðferðinu. Segja má að (1) komi orðum að þessari kenningu. Segja má að (2) komi orðum að hinni aðalkenningu bókarinnar. En þar sem niðurlæging er hér bara dæmi um inntaksmælikvarða verður að orða þessa kenningu með almennari hætti: Skynsamlegar réttlætingar á athöfhum byggja að hluta til á mTzía&smælikvórðum. Þessa aðra aðalkenningu bókarinnar mætti einnig orða svo að skýringin á því að einhver hafi skynsamlega ástæðu til að gera eitthvað felist oft í tilvísun til inntakshugtaks.25 En hvað er nákvæmlega átt við með þessari kenningu? Til að svara því er gott að byrja á því að taka dæmi. Hvers vegna ættum við ekki að ganga upp að næsta manni og segja honum að hann hafi kanínutennur og ljótt nef? Inntakskenningin gæti 24 Samanburðinn á þessum þremur kenningum er að finna á bls. 203-204. Þar bendi ég á eftirfarandi: Inntakshyggju ber að taka fram yfir Habermas vegna þess að hún gerir okkur kleift að fordæma pyntingar á réttum forsendum og inn- takshyggjuna ber að taka fram yfir Rorty vegna þess að hún gerir okkur kleift að fordæma pyntingar á skynsamlegum forsendum. 25 Þessi kenning jafngildir því sem ég kalla „substantivism"; stutta greinargerð fyr- ir henni er að finna á bls. 20-21 og 29. 17
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.